Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

Art. 378a.

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Jeżeli oskarżony lub obrońca nie stawił się na rozprawę, będąc zawiadomiony o jej terminie, sąd, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, może przeprowadzić postępowanie dowodowe podczas jego nieobecności, chociażby usprawiedliwił należycie niestawiennictwo, a w szczególności przesłuchać świadków, którzy stawili się na rozprawę, nawet jeżeli oskarżony nie złożył jeszcze wyjaśnień.

§ 2.W wypadku, o którym mowa w § 1, oskarżonego lub obrońcę należy wezwać lub zawiadomić o nowym terminie rozprawy, jeżeli termin ten nie był im znany. Przy doręczeniu wezwania lub zawiadomienia należy również doręczyć pouczenie, o którym mowa w § 7.

§ 3.Jeżeli sąd przeprowadził postępowanie dowodowe podczas nieobecności oskarżonego lub obrońcy w wypadku, o którym mowa w § 1, oskarżony lub obrońca może najpóźniej na kolejnym terminie rozprawy, o którym był należycie zawiadomiony przy jednoczesnym braku procesowych przeszkód do jego stawiennictwa, złożyć wniosek o uzupełniające przeprowadzenie dowodu przeprowadzonego podczas jego nieobecności. Prawo do złożenia wniosku nie przysługuje, jeżeli okaże się, że nieobecność oskarżonego lub obrońcy na terminie rozprawy, na którym przeprowadzono postępowanie dowodowe na podstawie § 1, była nieusprawiedliwiona.

§ 4.W razie niezłożenia wniosku w terminie, o którym mowa w § 3 zdanie pierwsze, prawo do jego złożenia wygasa i w dalszym postępowaniu nie jest dopuszczalne podnoszenie zarzutu naruszenia gwarancji procesowych, w szczególności prawa do obrony, wskutek przeprowadzenia tego dowodu podczas nieobecności oskarżonego lub obrońcy.

§ 5.We wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu oskarżony lub obrońca ma obowiązek wykazać, że sposób przeprowadzenia dowodu podczas jego nieobecności naruszał gwarancje procesowe, w szczególności prawo do obrony.

§ 6.W razie uwzględnienia wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu sąd przeprowadza dowód uzupełniająco, jedynie w zakresie, w którym wykazano naruszenie gwarancji procesowych, w szczególności prawa do obrony.

§ 7.Jeżeli oskarżony lub obrońca stawi się na termin rozprawy, o którym mowa w § 3 zdanie pierwsze, przewodniczący poucza go o możliwości złożenia wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu przeprowadzonego podczas jego nieobecności oraz o treści przepisów § 4 i 5, a także umożliwia mu wypowiedzenie się co do tej kwestii.

Wyjaśnienie przepisu

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 378a § 1 KPK pozwala sądowi, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, przeprowadzić postępowanie dowodowe mimo nieobecności oskarżonego albo obrońcy. Dotyczy to sytuacji, gdy dana osoba była zawiadomiona o terminie rozprawy i nie stawiła się na nią. Możliwość ta może wystąpić także wtedy, gdy niestawiennictwo zostało należycie usprawiedliwione. Przepis wyraźnie wskazuje, że sąd może w szczególności przesłuchać świadków obecnych na rozprawie. Może tak postąpić również przed złożeniem wyjaśnień przez oskarżonego.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Mechanizm z art. 378a KPK nie działa automatycznie, ponieważ ustawa wymaga wystąpienia szczególnie uzasadnionego wypadku. Sąd ma w tej sytuacji możliwość przeprowadzenia dowodu, a nie ustawowy obowiązek jego przeprowadzenia. Przepis obejmuje nieobecność oskarżonego lub obrońcy, o ile osoba nieobecna została zawiadomiona o terminie rozprawy. Jeżeli nowy termin rozprawy nie był tej osobie znany, należy ją wezwać lub zawiadomić o tym terminie oraz doręczyć pouczenie wskazane w § 7. Wniosek o uzupełniające przeprowadzenie dowodu można złożyć najpóźniej na kolejnym terminie rozprawy, o którym oskarżony lub obrońca został należycie zawiadomiony i nie miał procesowych przeszkód do stawiennictwa.

3. Przykład zastosowania

Na rozprawę w sprawie karnej nie przychodzi prawidłowo zawiadomiony oskarżony, a na sali stawiają się wezwani świadkowie. Jeżeli zachodzi szczególnie uzasadniony wypadek, sąd może przesłuchać tych świadków podczas nieobecności oskarżonego, nawet gdy jego niestawiennictwo zostało usprawiedliwione. Na kolejnym terminie rozprawy oskarżony albo obrońca może wystąpić o uzupełniające przeprowadzenie takiego dowodu, ale powinien wykazać naruszenie gwarancji procesowych, w szczególności prawa do obrony. Jeżeli jednak wcześniejsza nieobecność była nieusprawiedliwiona, prawo do złożenia tego wniosku nie przysługuje.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Samo usprawiedliwienie nieobecności nie oznacza, że sąd nie może przeprowadzić dowodu na podstawie art. 378a § 1 KPK. Jednocześnie nieobecność nie daje automatycznie podstawy do ponownego przeprowadzenia dowodu, ponieważ konieczne jest złożenie wniosku i wykazanie naruszenia gwarancji procesowych. Termin na złożenie wniosku jest istotny: po jego niezachowaniu prawo wygasa, a w dalszym postępowaniu nie można podnosić zarzutu naruszenia gwarancji procesowych z powodu przeprowadzenia dowodu pod nieobecność. Po uwzględnieniu wniosku sąd przeprowadza dowód uzupełniająco tylko w zakresie wykazanego naruszenia. Osobę obecną na kolejnym terminie przewodniczący powinien pouczyć o możliwości złożenia wniosku, a w indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sąd może przesłuchać świadka bez oskarżonego?

Tak, art. 378a § 1 KPK pozwala na to w szczególnie uzasadnionych wypadkach, gdy oskarżony lub obrońca nie stawił się mimo zawiadomienia o rozprawie.

Czy usprawiedliwiona nieobecność wstrzymuje przeprowadzenie dowodów?

Nie zawsze. Przepis pozwala sądowi przeprowadzić postępowanie dowodowe także wtedy, gdy nieobecność została należycie usprawiedliwiona.

Kiedy można złożyć wniosek o uzupełnienie dowodu?

Wniosek należy złożyć najpóźniej na kolejnym terminie rozprawy, o którym oskarżony lub obrońca został należycie zawiadomiony i mógł się stawić.

Co trzeba wykazać we wniosku o uzupełniające przeprowadzenie dowodu?

Należy wykazać, że sposób przeprowadzenia dowodu podczas nieobecności naruszał gwarancje procesowe, w szczególności prawo do obrony.

Co się stanie po spóźnionym złożeniu wniosku?

Prawo do złożenia wniosku wygasa. W dalszym postępowaniu nie można wtedy podnosić zarzutu naruszenia gwarancji procesowych z powodu przeprowadzenia tego dowodu pod nieobecność.

Orzeczenia do tego artykułu

Wyroki i postanowienia sądów, które powołują ten przepis.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Co oznacza ten artykuł?

Skorzystaj z naszego asystenta AI, który wyjaśni Ci ten przepis prostym językiem.

Zapytaj AI

← Wróć do pełnej ustawy