Art. 368a.

Co stanowi przepis

Art. 368a KPK reguluje szczególny tryb postępowania z wnioskiem oskarżonego o umorzenie postępowania, składanym w toku rozprawy głównej. Przepis dotyczy wyłącznie spraw, w których akt oskarżenia pochodzi od oskarżyciela posiłkowego, a więc sytuacji, gdy oskarżenie popiera podmiot inny niż prokurator. Zgodnie z § 1, jeżeli oskarżony złoży wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 KPK, czyli z powodu braku skargi uprawnionego oskarżyciela, sąd ma obowiązek rozpoznać taki wniosek niezwłocznie. Ustawodawca wyłącza w tym zakresie stosowanie art. 349 § 7 KPK, a ponadto zastrzega, że do czasu rozstrzygnięcia wniosku sąd dokonuje jedynie czynności niecierpiących zwłoki. Paragraf 2 przyznaje stronom środek zaskarżenia: na postanowienie wydane w przedmiocie takiego wniosku przysługuje zażalenie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero na etapie rozprawy głównej, a nie na wcześniejszych etapach postępowania. Muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: akt oskarżenia musi pochodzić od oskarżyciela posiłkowego oraz oskarżony musi złożyć wniosek o umorzenie postępowania oparty właśnie na art. 17 § 1 pkt 9 KPK. Sens rozwiązania z art. 368a KPK jest praktyczny: skoro kwestionowane jest samo uprawnienie do wniesienia i popierania oskarżenia, prowadzenie pełnego postępowania dowodowego byłoby przedwczesne. Dlatego sąd najpierw musi przesądzić, czy w sprawie w ogóle występuje skarga uprawnionego oskarżyciela, a dopiero potem może kontynuować rozpoznawanie sprawy co do istoty.

Przykład

Pokrzywdzony wniósł do sądu własny akt oskarżenia po dwukrotnym umorzeniu postępowania przygotowawczego przez prokuratora i występuje w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy. Na pierwszym terminie rozprawy obrońca oskarżonego składa wniosek o umorzenie postępowania, twierdząc, że nie zostały spełnione warunki pozwalające pokrzywdzonemu na samodzielne wniesienie oskarżenia, a zatem brak jest skargi uprawnionego oskarżyciela. Sąd, stosując art. 368a § 1 KPK, nie przystępuje do przesłuchiwania świadków ani do szerszego postępowania dowodowego, lecz zajmuje się wnioskiem niezwłocznie, ograniczając się w międzyczasie do czynności niecierpiących zwłoki. Po wydaniu postanowienia każda ze stron, która się z nim nie zgadza, może złożyć zażalenie na podstawie § 2.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest zakładanie, że art. 368a KPK dotyczy każdego wniosku o umorzenie postępowania - w rzeczywistości przepis odnosi się wyłącznie do podstawy z art. 17 § 1 pkt 9 KPK. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że złożenie takiego wniosku całkowicie zatrzymuje bieg sprawy; przepis dopuszcza czynności niecierpiące zwłoki, na przykład takie, których zaniechanie groziłoby utratą dowodu. Trzecim błędem jest pogląd, że rozstrzygnięcie sądu jest ostateczne, podczas gdy § 2 wyraźnie przewiduje zażalenie na postanowienie w przedmiocie wniosku. Wreszcie samo złożenie wniosku nie przesądza jego skuteczności - to sąd ocenia, czy oskarżyciel posiłkowy był uprawniony do wniesienia aktu oskarżenia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena uprawnienia oskarżyciela zależy od konkretnych okoliczności procesowych.