Art. 354a.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 354a KPK nakłada na sąd obowiązek wysłuchania biegłych, zanim orzeknie środek zabezpieczający wskazany w art. 93a § 1 Kodeksu karnego albo nakaz lub zakazy z art. 39 pkt 2-3 Kodeksu karnego, jeżeli są one orzekane tytułem środka zabezpieczającego. Zgodnie z § 1 sąd zawsze wysłuchuje biegłego psychologa. W sprawach osób niepoczytalnych, o ograniczonej poczytalności lub z zaburzeniami osobowości, a także zawsze wtedy, gdy sąd uzna to za wskazane, dodatkowo wysłuchiwani są biegli lekarze psychiatrzy. Jeżeli sprawa dotyczy osoby z zaburzeniami preferencji seksualnych, oprócz psychologa i psychiatrów sąd wysłuchuje biegłego lekarza seksuologa albo biegłego psychologa seksuologa. W sprawach osób uzależnionych ustawa dopuszcza ponadto wysłuchanie biegłego w przedmiocie uzależnienia, przy czym jest to uprawnienie, a nie obowiązek sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się na etapie orzekania, gdy sąd rozważa zastosowanie środka zabezpieczającego wobec sprawcy czynu zabronionego. Chodzi o sytuacje, w których o dalszym postępowaniu ze sprawcą decydują nie tylko okoliczności czynu, lecz przede wszystkim jego stan psychiczny, cechy osobowości, ewentualne zaburzenia preferencji seksualnych czy uzależnienie. Zakres wysłuchiwanych biegłych zależy więc od kategorii sprawy: minimum stanowi psycholog, a kolejne grupy specjalistów dochodzą w miarę pojawiania się przesłanek wskazanych w § 1 pkt 2 i 3. Paragraf 2 wprowadza wyjątek: jeżeli sprawca, wobec którego istnieją podstawy do orzeczenia terapii lub terapii uzależnień, wyraża na nią zgodę, obowiązku z § 1 nie stosuje się. Sąd zachowuje jednak możliwość wysłuchania jednego lub większej liczby biegłych, jeżeli uzna to za wskazane.

Przykład

Sąd rozpoznaje sprawę osoby, która dopuściła się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności, i rozważa orzeczenie środka zabezpieczającego. Zgodnie z art. 354a § 1 KPK sąd musi wysłuchać biegłego psychologa, a ponieważ sprawa dotyczy osoby niepoczytalnej - również biegłych lekarzy psychiatrów. Gdyby z akt wynikało, że u sprawcy występują zaburzenia preferencji seksualnych, konieczne byłoby dodatkowo wysłuchanie biegłego seksuologa. Jeżeli natomiast sprawca sam deklaruje zgodę na terapię uzależnień, sąd może orzec bez tej rozbudowanej procedury, choć nadal wolno mu wysłuchać wybranego biegłego.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie wysłuchania biegłych z samym złożeniem opinii na piśmie - przepis mówi o wysłuchaniu, a więc o bezpośrednim udziale biegłego przed sądem. Drugim jest przekonanie, że zgoda sprawcy na terapię automatycznie wyklucza udział biegłych; § 2 pozostawia to ocenie sądu. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie wysłuchania biegłego w przedmiocie uzależnienia jako obowiązkowego, podczas gdy ustawa używa formuły "można". Warto też pamiętać, że katalog biegłych zależy od kategorii sprawy i nie jest dowolnie kształtowany przez strony. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.