Art. 239.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 239 KPK reguluje moment, w którym osoba objęta kontrolą i utrwalaniem rozmów telefonicznych dowiaduje się o wydanym wobec niej postanowieniu. Zasadą pozostaje, że postanowienie ogłasza się osobie, której ono dotyczy, jednak § 1 dopuszcza odroczenie tego ogłoszenia. Odroczenie jest możliwe na czas niezbędny ze względu na dobro sprawy, a więc tylko wtedy, gdy natychmiastowe poinformowanie osoby zagrażałoby prawidłowemu tokowi postępowania. Paragraf 2 wprowadza istotne ograniczenie czasowe: w postępowaniu przygotowawczym odroczenie nie może trwać dłużej niż do czasu zakończenia tego postępowania. Oznacza to, że najpóźniej z chwilą zamknięcia śledztwa lub dochodzenia osoba musi zostać zapoznana z treścią postanowienia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się zawsze wtedy, gdy w sprawie wydano postanowienie o kontroli i utrwalaniu rozmów telefonicznych i pojawia się pytanie, czy oraz kiedy powiadomić o nim osobę kontrolowaną. Przesłanką odroczenia jest dobro sprawy, czyli potrzeba zabezpieczenia skuteczności czynności - przede wszystkim ryzyko, że osoba poinformowana o kontroli zmieni sposób komunikowania się, uzgodni wersję zdarzeń z innymi osobami albo usunie dowody. Odroczenie ma charakter wyjątku od zasady jawności czynności wobec strony, dlatego musi być ograniczone do czasu rzeczywiście niezbędnego. Art. 239 KPK nie tworzy odrębnej podstawy do samego zarządzenia kontroli rozmów - dotyczy wyłącznie chwili ogłoszenia już wydanego postanowienia. Po zakończeniu postępowania przygotowawczego dalsze wstrzymywanie informacji nie znajduje oparcia w tym przepisie.

Przykład

W toku śledztwa dotyczącego zorganizowanej grupy przestępczej wydano postanowienie o kontroli i utrwalaniu rozmów telefonicznych jednego z podejrzewanych. Organ prowadzący sprawę uznaje, że natychmiastowe ogłoszenie tego postanowienia spowodowałoby ostrzeżenie pozostałych osób i utratę materiału dowodowego, więc odracza ogłoszenie ze względu na dobro sprawy. Kontrola trwa kilka tygodni, a czynności wobec innych osób są kontynuowane. Najpóźniej jednak w momencie zakończenia śledztwa postanowienie musi zostać ogłoszone osobie, której dotyczyło, zgodnie z § 2 art. 239 KPK.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że odroczenie ogłoszenia oznacza, iż osoba nigdy nie dowie się o kontroli - przepis wprost zakreśla granicę czasową w postępowaniu przygotowawczym. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie odroczenia jako automatycznego standardu; wymaga ono odwołania się do konkretnego, realnego dobra sprawy, a nie ogólnej wygody organu. Bywa też mylone samo postanowienie o kontroli z decyzją o odroczeniu jego ogłoszenia - to dwie różne kwestie proceduralne. Wreszcie art. 239 KPK nie przesądza sam przez się o dopuszczalności wykorzystania zgromadzonych nagrań jako dowodu, bo tę materię regulują inne przepisy Kodeksu postępowania karnego. W indywidualnej sprawie, zwłaszcza gdy chodzi o ocenę prawidłowości kontroli rozmów, warto skonsultować się z prawnikiem.