Art. 238.

Co stanowi przepis

Art. 238 KPK wyznacza ramy czasowe podsłuchu procesowego oraz porządkuje losy zgromadzonych nagrań. Zgodnie z § 1 kontrola i utrwalanie rozmów telefonicznych mogą zostać wprowadzone najwyżej na okres 3 miesięcy, a w szczególnie uzasadnionym wypadku okres ten można przedłużyć o dalsze, najwyżej 3 miesiące. Paragraf 2 nakazuje zakończyć kontrolę niezwłocznie po ustaniu przyczyn wskazanych w art. 237 § 1-3, a najpóźniej z upływem okresu, na jaki ją zarządzono. Kolejne jednostki redakcyjne dotyczą niszczenia zapisów: § 3 przewiduje, że po zakończeniu kontroli prokurator wnosi o zarządzenie zniszczenia wszystkich nagrań, jeżeli w całości nie mają znaczenia dla postępowania karnego, a sąd orzeka niezwłocznie na posiedzeniu bez udziału stron. Paragraf 4 dotyczy zniszczenia zapisów w części nieistotnej dla sprawy i niestanowiącej dowodu, o którym mowa w art. 237a, po zakończeniu postępowania przygotowawczego, przy czym w posiedzeniu mogą uczestniczyć strony. Z takim wnioskiem, nie wcześniej niż po zakończeniu postępowania przygotowawczego, może wystąpić także osoba wymieniona w art. 237 § 4 (§ 5).

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy w sprawie karnej zarządzono kontrolę i utrwalanie rozmów telefonicznych na podstawie art. 237 KPK. Ma znaczenie zarówno w fazie trwania podsłuchu (limity czasowe i obowiązek jego wcześniejszego zakończenia), jak i po jego zakończeniu, gdy trzeba rozstrzygnąć, co dalej z nagraniami. Kryterium decydującym o zniszczeniu jest brak znaczenia zapisu dla postępowania karnego, w którym zarządzono kontrolę, oraz brak podstaw do wykorzystania materiału jako dowodu w trybie art. 237a. O zniszczeniu zawsze rozstrzyga sąd, a nie prokurator czy Policja, co stanowi gwarancję kontroli sądowej nad ingerencją w tajemnicę komunikowania się.

Przykład

W śledztwie dotyczącym przestępstwa z katalogu z art. 237 KPK sąd zarządził kontrolę rozmów telefonicznych podejrzanego na 3 miesiące, a następnie przedłużył ją o kolejne 3 miesiące. Po sześciu miesiącach kontrola musi zostać zakończona, nawet jeżeli organy chciałyby zebrać dalszy materiał. Okazuje się, że część nagrań to prywatne rozmowy rodzinne bez związku ze sprawą. Po zakończeniu postępowania przygotowawczego prokurator wnosi o zarządzenie zniszczenia tej części zapisów, a sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu, w którym mogą wziąć udział strony.

Częste nieporozumienia

Błędem jest przyjmowanie, że okres 6 miesięcy jest zawsze dostępny - przedłużenie wymaga szczególnie uzasadnionego wypadku, a kontrolę należy przerwać wcześniej, gdy ustaną jej przyczyny. Mylące bywa też przekonanie, że nagrania nieprzydatne dla sprawy niszczy się automatycznie; konieczny jest wniosek i orzeczenie sądu. Nietrafne jest wreszcie założenie, że osoba objęta podsłuchem nie ma żadnych uprawnień - art. 238 § 5 KPK pozwala jej samodzielnie wystąpić o zniszczenie zapisów, jednak dopiero po zakończeniu postępowania przygotowawczego. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena znaczenia konkretnych zapisów wymaga analizy akt.