Art. 218a.

Co stanowi przepis

Art. 218a KPK nakłada na urzędy, instytucje i podmioty prowadzące działalność telekomunikacyjną lub świadczące usługi drogą elektroniczną, a także na dostawców usług cyfrowych, obowiązek niezwłocznego zabezpieczenia danych informatycznych przechowywanych na nośniku lub w systemie informatycznym. Podstawą działania jest żądanie sądu lub prokuratora zawarte w postanowieniu, a zabezpieczenie następuje na czas określony, nieprzekraczający 90 dni. W sprawach o przestępstwa wskazane w § 1 (m.in. art. 200b, art. 202 § 3, 4, 4a, 4b oraz art. 255a Kodeksu karnego, a także przestępstwa z rozdziału 7 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii) zabezpieczenie może zostać połączone z obowiązkiem uniemożliwienia dostępu do danych, czyli faktyczną blokadą. Paragraf 2 nakazuje niezwłoczne zwolnienie spod zabezpieczenia danych, które okazały się pozbawione znaczenia dla postępowania karnego. Paragrafy 3 i 4 rozciągają te zasady na treści publikowane lub udostępniane drogą elektroniczną, przy czym adresatem żądania może być również administrator treści, a gdy publikacja stanowiła czyn zabroniony wymieniony w § 1, sąd lub prokurator może zarządzić usunięcie tych treści.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie w toku postępowania karnego, gdy istotne dla sprawy dowody znajdują się w postaci elektronicznej i istnieje ryzyko ich utraty, nadpisania lub usunięcia. Warunkiem jest wydanie postanowienia przez sąd albo prokuratora - samo nieformalne wystąpienie organu nie rodzi obowiązku po stronie usługodawcy. Blokada dostępu do danych oraz zarządzenie usunięcia treści są dopuszczalne wyłącznie w zamkniętym katalogu spraw wskazanym w § 1, a nie w każdej sprawie karnej. Termin zabezpieczenia nie może przekroczyć 90 dni, a odesłanie do art. 218 § 2 zdanie drugie stosuje się odpowiednio.

Przykład

Prokurator prowadzi postępowanie dotyczące oszustwa dokonanego za pośrednictwem portalu ogłoszeniowego. Wydaje postanowienie, w którym żąda od operatora portalu zabezpieczenia logów logowania, adresów IP i treści korespondencji powiązanych z kontem sprawcy przez okres 60 dni. Operator ma obowiązek niezwłocznie wykonać żądanie, a dane pozostają zabezpieczone do czasu ich procesowego wykorzystania. Jeżeli w toku analizy okaże się, że część zabezpieczonych danych dotyczy zupełnie innych użytkowników i nie ma znaczenia dla sprawy, powinny one zostać niezwłocznie zwolnione spod zabezpieczenia zgodnie z § 2.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest utożsamianie zabezpieczenia danych z ich wydaniem organowi - art. 218a KPK dotyczy przede wszystkim zachowania danych w niezmienionym stanie, a nie automatycznego ich przekazania. Drugim jest przekonanie, że blokada dostępu lub usunięcie treści są możliwe w każdej sprawie; przepis ogranicza je do wskazanych kategorii przestępstw. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie 90-dniowego terminu jako dowolnie przedłużanego bez podstawy w postanowieniu. Wreszcie, obowiązek zwolnienia danych nieistotnych dla postępowania bywa pomijany, choć wynika wprost z § 2. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.