Art. 21.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 21 KPK wprowadza obowiązek informowania określonych podmiotów o tym, że wobec wskazanych w nim kategorii osób wszczęto lub ukończono postępowanie karne toczące się z urzędu. Paragraf 1 wymienia cztery grupy sytuacji: o postępowaniu przeciwko funkcjonariuszom publicznym, osobom zatrudnionym w instytucjach państwowych, samorządowych i społecznych, uczniom i słuchaczom szkół, żołnierzom, duchownym oraz członkom zakonów i diakonatów zawiadamia się bezzwłocznie ich przełożonych. W przypadku członków samorządu zawodowego zawiadomienie kieruje się do właściwego organu tego samorządu, a w przypadku komorników sądowych, asesorów i aplikantów komorniczych - do Ministra Sprawiedliwości oraz prezesów sądu apelacyjnego i sądu rejonowego właściwych ze względu na siedzibę kancelarii. Odrębny punkt dotyczy rodzica albo opiekuna prawnego lub faktycznego, przeciwko któremu toczy się postępowanie o przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego - wówczas zawiadamia się sąd rodzinny właściwy dla miejsca zamieszkania małoletniego. Zgodnie z § 2 o wszczęciu postępowania przeciwko tym osobom zawiadamia prokurator.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie do postępowań toczących się z urzędu, a więc nie obejmuje spraw prywatnoskargowych prowadzonych bez udziału oskarżyciela publicznego. Kluczowe jest, aby postępowanie toczyło się "przeciw" konkretnej osobie, czyli by miała ona status podejrzanego lub oskarżonego, a nie jedynie świadka czy pokrzywdzonego. Znaczenie ma również przynależność tej osoby do jednej z kategorii wskazanych w § 1 - katalog jest zamknięty i nie podlega swobodnemu rozszerzaniu. Obowiązek aktualizuje się dwukrotnie: w chwili wszczęcia postępowania oraz po jego ukończeniu, a zawiadomienie ma być przekazane bezzwłocznie, czyli bez zbędnej zwłoki po zaistnieniu zdarzenia.

Przykład

Prokurator przedstawia zarzuty nauczycielowi zatrudnionemu w szkole publicznej, podejrzanemu o przestępstwo popełnione poza pracą. Na podstawie art. 21 § 1 pkt 1 KPK powinien bezzwłocznie zawiadomić o wszczęciu postępowania przełożonego nauczyciela, czyli dyrektora szkoły. Jeżeli ten sam nauczyciel jest jednocześnie ojcem małoletniego, a zarzut dotyczy przestępstwa na szkodę tego dziecka, dodatkowo należy zawiadomić sąd rodzinny właściwy dla miejsca zamieszkania małoletniego. Po prawomocnym zakończeniu sprawy informacja o jej ukończeniu również powinna trafić do tych samych podmiotów.

Częste nieporozumienia

Zawiadomienie z art. 21 KPK nie jest formą przesądzenia o winie ani karą - stanowi wyłącznie informację proceduralną, umożliwiającą przełożonemu lub organowi podjęcie własnych działań, na przykład w sferze służbowej czy dyscyplinarnej. Mylne jest też przekonanie, że przepis dotyczy każdej osoby wykonującej zawód zaufania publicznego; liczy się przynależność do kategorii wskazanych wprost w § 1. Nie jest to również podstawa do udostępniania adresatom akt sprawy. Wreszcie, obowiązek nie obciąża pokrzywdzonego ani jego pełnomocnika - o wszczęciu postępowania zawiadamia prokurator. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego postępowania.