Art. 196.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 196 KPK określa, kiedy dana osoba nie może pełnić roli biegłego w postępowaniu karnym. Zgodnie z § 1 wyłączone są osoby wskazane w art. 178, 182 i 185 KPK, osoby objęte odpowiednimi przyczynami wyłączenia wymienionymi w art. 40 § 1 pkt 1-3 i 5 KPK, a także osoby powołane w tej sprawie jako świadkowie. Biegłym nie może być również osoba, która była świadkiem czynu będącego przedmiotem sprawy. Przepis odróżnia więc funkcję biegłego, który wydaje opinię wymagającą wiedzy specjalnej, od roli świadka przekazującego informacje o własnych spostrzeżeniach. W § 2 ustawodawca wskazuje skutek ujawnienia przyczyny wyłączenia: opinia wydana przez taką osobę nie stanowi dowodu, a należy powołać innego biegłego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 196 KPK stosuje się przy powoływaniu biegłego oraz wtedy, gdy przeszkoda do pełnienia tej funkcji zostanie ujawniona już po wydaniu opinii. Znaczenie ma nie tylko formalne wskazanie osoby jako świadka w tej samej sprawie, lecz także sam fakt, że osoba była świadkiem czynu. Przepis obejmuje również sytuacje, w których do biegłego odnoszą się odpowiednie przyczyny wyłączenia wskazane w art. 40 § 1 pkt 1-3 i 5 KPK. Jeżeli taka przyczyna zostanie stwierdzona, organ procesowy nie może traktować wydanej opinii jako dowodu i powinien powołać inną osobę. § 3 przewiduje ponadto powołanie innego biegłego, gdy wystąpią powody osłabiające zaufanie do jego wiedzy albo bezstronności lub inne ważne powody.

Przykład zastosowania

W sprawie o uszkodzenie samochodu organ prowadzący postępowanie chce uzyskać opinię dotyczącą przebiegu zdarzenia i zakresu szkody. Osoba rozważana jako biegły widziała jednak sam moment zdarzenia, a jej relacja może mieć znaczenie dla ustalenia faktów. Na podstawie art. 196 § 1 KPK nie powinna ona zostać biegłym, ponieważ była świadkiem czynu. Gdyby mimo tego wydała opinię, po ujawnieniu tej okoliczności opinia nie stanowiłaby dowodu, a należałoby powołać innego biegłego.

Częste nieporozumienia lub błędy

Częstym błędem jest założenie, że każda opinia sporządzona przez powołanego biegłego zachowuje wartość dowodową niezależnie od później wykrytych okoliczności. Art. 196 § 2 KPK wyraźnie przewiduje, że opinia osoby wyłączonej nie stanowi dowodu. Nie należy też utożsamiać wyłączenia biegłego z oceną, że jego wiedza zawodowa jest niewystarczająca, ponieważ § 1 dotyczy wskazanych przeszkód do pełnienia funkcji. Inna jest sytuacja z § 3, który pozwala powołać innego biegłego także wtedy, gdy zaufanie do wiedzy lub bezstronności dotychczasowego biegłego zostało osłabione albo istnieją inne ważne powody. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.