Art. 180.

1. Co dokładnie stanowi przepis

Art. 180 KPK reguluje możliwość przesłuchania osób, które są zobowiązane do zachowania tajemnicy. W § 1 wskazano, że osoby związane tajemnicą informacji niejawnych o klauzuli „zastrzeżone” albo „poufne”, a także tajemnicą zawodową lub funkcyjną, mogą odmówić zeznań o okolicznościach objętych tym obowiązkiem. Sąd lub prokurator może jednak zwolnić taką osobę z tajemnicy dla dobra wymiaru sprawiedliwości, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Na postanowienie w tej sprawie przysługuje zażalenie. § 2 ustanawia bardziej rygorystyczne warunki dotyczące między innymi tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej, statystycznej oraz tajemnicy Prokuratorii Generalnej.

2. Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 180 KPK ma znaczenie wtedy, gdy organ prowadzący postępowanie chce uzyskać od świadka informacje chronione tajemnicą. W przypadku tajemnic wymienionych w § 2 przesłuchanie co do objętych nimi faktów jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości i gdy danej okoliczności nie można ustalić na podstawie innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym o przesłuchaniu albo zezwoleniu na przesłuchanie rozstrzyga sąd, a nie sam prokurator. Sąd podejmuje decyzję na posiedzeniu bez udziału stron, w terminie nie dłuższym niż 7 dni od doręczenia wniosku prokuratora. Również na to postanowienie przysługuje zażalenie.

3. Przykład codziennego zastosowania

W postępowaniu karnym lekarz może posiadać informacje uzyskane od pacjenta podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Jeżeli prokurator uzna te informacje za istotne, nie oznacza to jeszcze automatycznej możliwości przesłuchania lekarza o wszystkich znanych mu faktach. Zgodnie z art. 180 § 2 KPK konieczne jest wykazanie, że informacje są niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości i nie mogą zostać ustalone innym dowodem. W postępowaniu przygotowawczym decyzję o możliwości przesłuchania lekarza w tym zakresie podejmuje sąd.

4. Częste nieporozumienia lub błędy przy stosowaniu przepisu

Częstym błędem jest utożsamianie każdej tajemnicy zawodowej z całkowitym i bezwzględnym zakazem składania zeznań. Art. 180 KPK przewiduje bowiem różne zasady zależnie od rodzaju tajemnicy oraz etapu postępowania. Szczególna ochrona dotyczy dziennikarza, ponieważ zwolnienie z tajemnicy co do zasady nie może obejmować danych pozwalających ustalić autora materiału lub osobę przekazującą informacje, jeżeli zastrzegła ona nieujawnianie danych. Ograniczenia tego nie stosuje się jednak, gdy informacja dotyczy przestępstwa wskazanego w art. 240 § 1 Kodeksu karnego, a odmowa ujawnienia danych nie usuwa odpowiedzialności dziennikarza za przestępstwo popełnione przez opublikowanie informacji. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.