Art. 179.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 179 KPK reguluje przesłuchanie osób, które muszą zachować w tajemnicy informacje niejawne oznaczone klauzulą „tajne” albo „ściśle tajne”. Osoba objęta takim obowiązkiem nie może zeznawać o okolicznościach, których dotyczy tajemnica, dopóki nie zostanie z niej zwolniona. Zwolnienia dokonuje uprawniony organ przełożony tej osoby. Przepis wskazuje również, że odmowa zwolnienia jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy złożenie zeznania mogłoby wyrządzić poważną szkodę państwu. Art. 179 KPK przewiduje ponadto możliwość zwrócenia się przez sąd albo prokuratora do właściwego naczelnego organu administracji rządowej o zwolnienie świadka, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis ma zastosowanie w postępowaniu karnym, gdy jako świadek ma być przesłuchana osoba zobowiązana do ochrony informacji niejawnych o wskazanych najwyższych klauzulach tajności. Nie dotyczy on każdej informacji poufnej ani każdej tajemnicy zawodowej, lecz wyłącznie informacji niejawnych oznaczonych jako „tajne” lub „ściśle tajne”. Istotne jest, aby pytania podczas przesłuchania odnosiły się do okoliczności objętych obowiązkiem zachowania tej tajemnicy. Bez wcześniejszego zwolnienia świadek nie może ujawnić takich okoliczności w zeznaniach. Jeżeli zwolnienie jest potrzebne, sąd lub prokurator może wystąpić do właściwego naczelnego organu administracji rządowej, z uwzględnieniem ewentualnych odmiennych zasad wynikających z ustaw szczególnych.

Przykład codziennego zastosowania

W sprawie karnej świadek posiada informacje niejawne oznaczone klauzulą „tajne”, a prokurator chce zapytać go o okoliczności objęte tą klauzulą. Świadek nie powinien samodzielnie ujawniać tych informacji tylko dlatego, że został wezwany na przesłuchanie. Aby mógł złożyć zeznania w tym zakresie, konieczne jest zwolnienie go z obowiązku zachowania tajemnicy przez uprawniony organ przełożony. Organ może odmówić zwolnienia wyłącznie wtedy, gdy zeznanie mogłoby wyrządzić poważną szkodę państwu.

Częste nieporozumienia lub błędy

Częstym błędem jest założenie, że samo wezwanie świadka przez sąd lub prokuratora automatycznie zwalnia go z obowiązku zachowania tajemnicy. Art. 179 KPK wymaga odrębnego zwolnienia przez właściwy organ przełożony. Nie należy też utożsamiać informacji niejawnych o klauzulach „tajne” i „ściśle tajne” z każdą informacją, której ujawnienie jest ograniczone. Przepis nie pozwala na dowolną odmowę zwolnienia, ponieważ wskazuje konkretną przesłankę w postaci możliwości wyrządzenia poważnej szkody państwu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.