Art. 148a.

Co stanowi przepis

Art. 148a KPK wprowadza zasadę, że w protokole czynności procesowej nie umieszcza się danych kontaktowych pokrzywdzonych i świadków: miejsca zamieszkania, miejsca pracy, numeru telefonu, telefaksu ani adresu poczty elektronicznej. Dane te nie znikają z postępowania - są zapisywane w odrębnym załączniku do protokołu, przechowywanym w tzw. załączniku adresowym do akt sprawy, dostępnym dla organu prowadzącego postępowanie. Paragraf 3 rozciąga tę ochronę na inne dokumenty niż protokół: jeżeli zawierają one takie dane, do akt włącza się uwierzytelnione kserokopie sporządzone w sposób uniemożliwiający zapoznanie się z tymi informacjami, a oryginały trafiają do załącznika adresowego. Wyjątek z § 2 dotyczy miejsca pracy świadka będącego funkcjonariuszem publicznym, który zeznaje w związku z pełnioną funkcją - takie dane co do zasady zamieszcza się w protokole, chyba że prowadzący czynność lub przewodniczący składu uzna, iż dobro postępowania temu się sprzeciwia.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja działa w każdym postępowaniu karnym, zarówno na etapie przygotowawczym, jak i sądowym, przy każdej czynności protokołowanej z udziałem pokrzywdzonego lub świadka. Paragraf 4 przewiduje jednak możliwość zarządzenia odstąpienia od anonimizacji, w całości lub w części, w trzech sytuacjach: gdy dane są oskarżonemu znane, gdy wiążą się z miejscem prowadzenia działalności gospodarczej i zostały ujawnione publicznie w rejestrze lub ewidencji, a także gdy z uwagi na charakter sprawy oczywiście brak jest potrzeby ich ochrony. Decyzję podejmuje prowadzący czynność w postępowaniu przygotowawczym albo przewodniczący składu sądu, a w odniesieniu do innych dokumentów - organ prowadzący postępowanie przygotowawcze, prezes sądu lub przewodniczący składu. Zgodnie z § 5 sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze może w niezbędnym zakresie ujawnić chronione dane lub oryginały dokumentów, jeżeli mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przykład

Sąsiadka zgłasza zawiadomienie o groźbach karalnych i zostaje przesłuchana w charakterze świadka. Policjant sporządza protokół, w którym zapisuje jej imię, nazwisko i treść zeznań, natomiast adres zamieszkania oraz numer telefonu wpisuje do załącznika trafiającego do załącznika adresowego akt. Obrońca podejrzanego, przeglądając akta, zapozna się z zeznaniami, ale nie z danymi kontaktowymi świadka. Jeżeli jednak okaże się, że podejrzany i tak zna adres sąsiadki, bo mieszkają w jednej klatce schodowej, prowadzący czynność może na podstawie art. 148a § 4 pkt 1 KPK odstąpić od ukrywania tych danych.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 148a KPK czyni ze świadka świadka anonimowego - tak nie jest, ponieważ ukrywane są wyłącznie dane kontaktowe, a nie tożsamość, którą chroni odrębna instytucja. Drugim jest założenie, że dane zostają zniszczone lub w ogóle nie trafiają do akt, podczas gdy są jedynie przechowywane w wydzielonym załączniku dostępnym organowi. Trzecim - traktowanie ochrony jako bezwzględnej, choć § 4 i § 5 wyraźnie dopuszczają odstąpienie i ujawnienie danych. Zdarza się też pomijanie § 3, który obejmuje ochroną dokumenty inne niż protokół. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.