Art. 112.

Co stanowi przepis

Art. 112 KPK dotyczy przebiegu narady i głosowania składu orzekającego w sprawie karnej. Przepis odnosi się do sytuacji, w której sąd orzeka w składzie wieloosobowym, a poszczególni sędziowie (oraz ławnicy, do których zasady głosowania stosuje się odpowiednio) różnią się w ocenie winy oskarżonego. Jeżeli sędzia głosował przeciwko uznaniu oskarżonego za winnego, czyli opowiedział się za uniewinnieniem, a mimo to większość składu przyjęła odmienne stanowisko, przepis zezwala mu wstrzymać się od głosowania nad dalszymi kwestiami. Chodzi tu przede wszystkim o kwalifikację prawną czynu, rodzaj i wysokość kary, środki karne, środki kompensacyjne czy koszty. Ustawodawca przewiduje jednak, że wstrzymanie się nie pozostaje bez skutku: głos takiego sędziego przyłącza się z mocy prawa do zdania najprzychylniejszego dla oskarżonego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja z art. 112 KPK znajduje zastosowanie wyłącznie w składach kolegialnych, ponieważ przy orzekaniu jednoosobowym nie dochodzi do głosowania. Warunkiem skorzystania z uprawnienia jest wcześniejsze głosowanie przeciwko uznaniu oskarżonego za winnego, a więc zajęcie stanowiska co do zasady odpowiedzialności karnej. Sędzia nie ma obowiązku wstrzymania się - może brać udział w dalszym głosowaniu i wpływać na wymiar kary, mimo że nie zgadza się z przypisaniem winy. Jeżeli jednak zdecyduje się nie głosować dalej, jego stanowisko nie jest pomijane przy liczeniu głosów, lecz automatycznie zasila wariant korzystniejszy dla oskarżonego. Reguła ta służy zachowaniu spójności między przekonaniem sędziego a wynikiem narady.

Przykład

Sąd orzeka w składzie trzyosobowym w sprawie o czyn zagrożony karą pozbawienia wolności. Dwoje członków składu uznaje oskarżonego za winnego, trzeci głosuje za uniewinnieniem. Przy głosowaniu nad karą jeden z pozostałych sędziów proponuje karę dwóch lat pozbawienia wolności, drugi jeden rok z warunkowym zawieszeniem wykonania. Sędzia, który był za uniewinnieniem, korzysta z art. 112 KPK i wstrzymuje się od głosowania nad karą, a wtedy jego głos przyłącza się do zdania łagodniejszego, czyli do propozycji roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem, co przesądza wynik narady.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wstrzymanie się od głosu oznacza rezygnację z udziału w orzekaniu - tak nie jest, sędzia nadal podpisuje wyrok i uczestniczy w naradzie. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie tej instytucji ze zdaniem odrębnym; zdanie odrębne to osobna konstrukcja procesowa i może być zgłoszone niezależnie od sposobu głosowania. Trzeci błąd polega na sądzeniu, że przepis pozwala uchylić się od głosowania nad samą winą - uprawnienie dotyczy wyłącznie kwestii dalszych, następujących po rozstrzygnięciu o winie. Wreszcie strony nie mają wglądu w przebieg narady, ponieważ jest ona tajna, więc sposób głosowania poszczególnych członków składu nie jest ujawniany w uzasadnieniu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni znaczenie przebiegu narady dla ewentualnych zarzutów odwoławczych.