Art. 958.

Co stanowi przepis

Art. 958 KPC wprowadza szczególne uprawnienie związane z egzekucją z nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego. Zgodnie z § 1, z chwilą obwieszczenia o licytacji takiej nieruchomości współwłaścicielowi, który nie jest dłużnikiem osobistym, przysługuje prawo przejęcia nieruchomości na własność. Uprawnienie to jest ograniczone czasowo: można z niego skorzystać aż do trzeciego dnia przed licytacją. Cena przejęcia nie może być niższa od sumy oszacowania, a do wniosku o przejęcie wnioskodawca powinien złożyć rękojmię, chyba że ustawa go od niej zwalnia. Paragraf 2 rozstrzyga sytuację, w której wniosków o przejęcie jest kilka: pierwszeństwo ma ten współwłaściciel, który prowadzi gospodarstwo rolne lub w nim pracuje, a jeśli warunek ten spełnia kilka osób albo żadna, sąd przyznaje pierwszeństwo temu, kto daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy przedmiotem egzekucji jest nieruchomość wchodząca w skład gospodarstwa rolnego. Konieczne jest również istnienie współwłasności takiej nieruchomości oraz to, by osoba zgłaszająca wniosek nie była dłużnikiem osobistym w danym postępowaniu. Uprawnienie aktualizuje się dopiero z chwilą obwieszczenia o licytacji, a wygasa z upływem trzeciego dnia poprzedzającego licytację. Warunkiem skuteczności wniosku jest zaproponowanie ceny nie niższej niż suma oszacowania oraz złożenie rękojmi, o ile ustawa nie zwalnia wnioskodawcy z tego obowiązku. Art. 958 KPC służy zatem ochronie ciągłości gospodarstwa rolnego i interesu współwłaścicieli, którzy z gospodarstwem są realnie związani.

Przykład

Dwoje rodzeństwa jest współwłaścicielami po połowie gospodarstwa rolnego, przy czym egzekucja toczy się wyłącznie przeciwko jednemu z nich jako dłużnikowi osobistemu. Po ukazaniu się obwieszczenia o licytacji drugie z rodzeństwa, które od lat mieszka na gospodarstwie i faktycznie je prowadzi, składa wniosek o przejęcie nieruchomości na własność za cenę odpowiadającą sumie oszacowania i wpłaca rękojmię. Gdyby wniosek złożył także trzeci współwłaściciel, który w gospodarstwie nie pracuje, pierwszeństwo przysługiwałoby osobie prowadzącej gospodarstwo. Gdyby jednak żadne z nich nie prowadziło gospodarstwa ani w nim nie pracowało, sąd oceniłby, kto daje najlepszą gwarancję jego należytego prowadzenia.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wniosek można złożyć w dowolnym momencie, także w dniu licytacji - termin z art. 958 § 1 KPC jest sztywny i upływa na trzy dni przed licytacją. Drugim jest zakładanie, że przejęcie następuje po cenie niższej, np. po cenie wywołania; ustawa wymaga ceny nie niższej od sumy oszacowania. Trzecim nieporozumieniem jest pomijanie rękojmi, bez której wniosek nie będzie skuteczny, chyba że ustawa zwalnia z jej złożenia. Wreszcie kryterium prowadzenia gospodarstwa lub pracy w nim nie jest deklaracją, lecz okolicznością podlegającą ocenie sądu, podobnie jak przesłanka najlepszej gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.