Art. 920.

Co stanowi przepis

Art. 920 KPC zamyka dział Kodeksu postępowania cywilnego poświęcony wyjawieniu majątku i pełni funkcję przepisu rozszerzającego zakres jego stosowania. W § 1 ustawodawca przesądza, że przepisy o wyjawieniu majątku stosuje się odpowiednio do egzekucji prowadzonej z urzędu oraz do egzekucji alimentów. Odpowiednie stosowanie oznacza, że reguły dotyczące wniosku, wykazu majątku, przyrzeczenia i środków przymusu obowiązują również w tych postępowaniach, jednak z uwzględnieniem ich odrębnego charakteru. W § 2 przepis wprowadza istotne uprawnienie proceduralne: przy egzekucji alimentów sąd prowadzi postępowanie o wyjawienie majątku także na wniosek komornika. Inicjatywa nie należy więc wyłącznie do wierzyciela, lecz może wyjść od organu egzekucyjnego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 920 KPC znajduje zastosowanie przede wszystkim tam, gdzie egzekucja nie opiera się wyłącznie na aktywności wierzyciela. Chodzi o sytuacje, w których postępowanie egzekucyjne wszczynane jest z urzędu, a więc bez wniosku uprawnionego, oraz o egzekucję świadczeń alimentacyjnych, traktowanych przez ustawodawcę w sposób uprzywilejowany. Warunkiem sięgnięcia po instytucję wyjawienia majątku pozostają przesłanki wynikające z pozostałych przepisów działu, w szczególności bezskuteczność dotychczasowych czynności egzekucyjnych lub uprawdopodobnienie, że zajęty majątek nie wystarczy na zaspokojenie należności. Paragraf 2 aktualizuje się dopiero wtedy, gdy przedmiotem egzekucji są alimenty; wówczas komornik samodzielnie może zwrócić się do sądu o przeprowadzenie postępowania. Sąd rozpoznaje taki wniosek według reguł przewidzianych dla wyjawienia majątku.

Przykład

Matka małoletniego dziecka kieruje do komornika wniosek o egzekucję zasądzonych alimentów. Komornik ustala, że dłużnik nie jest nigdzie zatrudniony, nie posiada rachunku bankowego z saldem pozwalającym na zajęcie, a zajęte ruchomości mają znikomą wartość. Wierzycielka, nieznająca procedury, nie składa żadnego dalszego wniosku, jednak komornik na podstawie art. 920 § 2 KPC sam występuje do sądu o wyjawienie majątku dłużnika. Sąd wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia, dzięki czemu ujawnione zostają udziały w spółce i wierzytelność wobec kontrahenta, które można następnie zająć.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wyjawienie majątku to odrębny sposób egzekucji prowadzący wprost do odzyskania pieniędzy. W rzeczywistości jest to instytucja pomocnicza, która ma dostarczyć informacji o składnikach majątku dłużnika. Drugie nieporozumienie polega na założeniu, że w sprawach alimentacyjnych wniosek komornika zwalnia wierzyciela z jakiejkolwiek aktywności - wierzyciel nadal może samodzielnie złożyć wniosek i uczestniczyć w postępowaniu. Mylne jest też uznawanie, że odpowiednie stosowanie przepisów oznacza ich stosowanie dosłowne; sąd musi uwzględniać specyfikę egzekucji prowadzonej z urzędu. Wreszcie dłużnicy bywają przekonani, że złożenie niepełnego wykazu majątku pozostaje bez konsekwencji, podczas gdy przepisy działu przewidują środki przymusu wobec osoby uchylającej się od obowiązków. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni stan faktyczny i dobierze właściwe środki.