Art. 919.

Co stanowi przepis

Art. 919 KPC rozstrzyga, kto ma dopełnić obowiązku złożenia wykazu majątku oraz przyrzeczenia, gdy dłużnikiem jest osoba, która nie ma zdolności procesowej. Przepis wskazuje jednoznacznie, że czynności te obowiązany jest wykonać przedstawiciel ustawowy takiej osoby. Norma ta ma charakter porządkujący: nie tworzy nowego obowiązku majątkowego, lecz przesądza, kto fizycznie i prawnie ma go zrealizować w postępowaniu. Sam obowiązek nadal ciąży na dłużniku, natomiast jego wykonanie zostaje przeniesione na osobę, która działa za dłużnika w postępowaniu cywilnym. Dzięki temu wyjawienie majątku nie staje się bezprzedmiotowe tylko dlatego, że dłużnik nie może samodzielnie występować przed sądem.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy dłużnik, wobec którego prowadzone jest postępowanie o wyjawienie majątku, nie ma zdolności procesowej, czyli nie może samodzielnie dokonywać czynności procesowych. Dotyczy to w szczególności osób małoletnich oraz osób, które ze względu na stan prawny nie mogą występować w postępowaniu we własnym imieniu. W takich sytuacjach czynności podejmuje przedstawiciel ustawowy, a więc osoba umocowana do działania za dłużnika z mocy ustawy lub orzeczenia sądu. Art. 919 KPC obejmuje oba elementy procedury wyjawienia majątku: samo złożenie wykazu, czyli zestawienia składników majątkowych, oraz złożenie przyrzeczenia co do prawdziwości i zupełności tego wykazu.

Przykład

Wierzyciel prowadzi egzekucję przeciwko małoletniemu, który odziedziczył zadłużony majątek, a egzekucja okazała się bezskuteczna. Sąd wzywa do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia, jednak małoletni nie może samodzielnie dokonywać czynności procesowych. Zgodnie z art. 919 KPC obowiązek ten wykonuje jego przedstawiciel ustawowy, który sporządza wykaz składników majątkowych dziecka i składa przyrzeczenie przed sądem. Gdyby przedstawiciel uchylał się od tej czynności, konsekwencje procesowe przewidziane dla dłużnika uchylającego się od wyjawienia majątku odnosiłyby się do niego jako osoby zobowiązanej do jej dokonania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że brak zdolności procesowej dłużnika zwalnia z obowiązku wyjawienia majątku - art. 919 KPC prowadzi do wniosku przeciwnego, obowiązek jest wykonywany, tylko przez inną osobę. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie przedstawiciela ustawowego z pełnomocnikiem procesowym; pełnomocnik działa na podstawie umocowania udzielonego przez stronę, natomiast przedstawiciel ustawowy czerpie umocowanie z ustawy lub orzeczenia. Trzecim błędem jest założenie, że przedstawiciel ustawowy staje się przez to dłużnikiem i odpowiada swoim majątkiem za dług - przepis dotyczy wyłącznie dokonania czynności procesowej, a nie przejęcia odpowiedzialności majątkowej. Zdarza się też, że przedstawiciel składa wykaz, pomijając przyrzeczenie, choć przepis wymienia obie czynności łącznie. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o zakres majątku ujmowanego w wykazie, warto skonsultować się z prawnikiem.