Co dokładnie stanowi przepis
Art. 918 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego, co oznacza, że jego dawna treść została usunięta z ustawy przez ustawodawcę i nie tworzy już żadnej normy prawnej. W tekście jednolitym Kodeksu pozostaje jedynie sama jednostka redakcyjna z adnotacją "(uchylony)", ponieważ przyjętą techniką legislacyjną jest zachowanie numeracji artykułów, a nie przenumerowanie całej ustawy po każdej nowelizacji. Dzięki temu numery pozostałych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego pozostają stabilne, a odesłania zawarte w innych aktach prawnych i w orzecznictwie nie tracą sensu. Z punktu widzenia stosowania prawa uchylony art. 918 KPC nie może być samodzielną podstawą żadnego wniosku, zarzutu ani rozstrzygnięcia sądu. Jest to zatem pusta jednostka redakcyjna, pełniąca wyłącznie funkcję porządkową i informacyjną o historii ustawy.
Kiedy przepis ma zastosowanie
W obecnym stanie prawnym art. 918 KPC nie ma zastosowania do żadnej sprawy, ponieważ przepis nieobowiązujący nie może być stosowany na bieżąco przez sąd, komornika ani przez strony postępowania. Znaczenie takiej jednostki redakcyjnej sprowadza się przede wszystkim do kontekstu historycznego: dawne brzmienie może pozostawać istotne przy analizie spraw prowadzonych w czasie, gdy przepis jeszcze obowiązywał, a także przy lekturze starszych komentarzy, pism procesowych i publikacji. Zawsze należy wówczas ustalić datę wejścia w życie ustawy uchylającej oraz treść przepisów przejściowych, ponieważ to one rozstrzygają, według jakich reguł ocenia się czynności dokonane wcześniej. Praktyczne pytanie brzmi zwykle nie "co stanowił art. 918 KPC", lecz "który przepis reguluje dziś tę materię", a odpowiedzi trzeba szukać w aktualnym tekście jednolitym Kodeksu oraz w treści ustawy nowelizującej.
Przykład
Osoba przygotowująca pismo procesowe korzysta ze starszego poradnika i znajduje w nim odesłanie do art. 918 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że przy tym artykule widnieje wyłącznie adnotacja "(uchylony)". Powołanie takiego przepisu w piśmie byłoby błędem, ponieważ sąd oceniałby wniosek na podstawie przepisów obowiązujących w dniu orzekania. Właściwym działaniem jest odszukanie ustawy, która dokonała uchylenia, i ustalenie, czy dana materia została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej, czy też świadomie usunięta z Kodeksu.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu wciąż figuruje w tekście ustawy, to przepis nadal obowiązuje choćby w ograniczonym zakresie. Tak nie jest: adnotacja "(uchylony)" oznacza całkowity brak treści normatywnej. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie tworzy lukę w prawie - zwykle materia zostaje uregulowana w innym miejscu albo uznana za zbędną. Trzecim błędem jest korzystanie z nieaktualnych wersji Kodeksu dostępnych w internecie, które nie uwzględniają późniejszych nowelizacji. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy dotyczy ona czynności dokonanych w przeszłości, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.