Co stanowi przepis
Art. 916 KPC wskazuje, jakie konsekwencje grożą dłużnikowi, który uchyla się od obowiązków związanych z postępowaniem o wyjawienie majątku. Zgodnie z § 1 sąd może zareagować, gdy dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się w celu złożenia wykazu majątku lub przyrzeczenia, gdy stawiwszy się wykazu nie złoży, gdy odmówi odpowiedzi na zadane mu pytanie albo gdy odmówi złożenia przyrzeczenia. W takich sytuacjach sąd może skazać dłużnika na grzywnę, nakazać jego przymusowe doprowadzenie oraz zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca, z uwzględnieniem art. 276 § 2 KPC. Przepis wymaga, aby o tych skutkach dłużnik został pouczony już w wezwaniu na posiedzenie. Jeżeli dłużnik ostatecznie wykona czynność albo postępowanie zostanie umorzone, grzywny niezapłacone do tego czasu ulegają umorzeniu.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Norma ta znajduje zastosowanie w toku postępowania o wyjawienie majątku, a więc wtedy, gdy wierzyciel uzyskał już orzeczenie sądu zobowiązujące dłużnika do złożenia wykazu majątku i przyrzeczenia. Warunkiem sięgnięcia po środki przymusu jest brak usprawiedliwionej przyczyny niestawiennictwa lub odmowy - jeśli dłużnik wykaże na przykład chorobę potwierdzoną w wymagany sposób, podstawa do ukarania odpada. Istotne jest również prawidłowe pouczenie w wezwaniu, bez którego stosowanie sankcji jest wadliwe. Paragraf 2 zapewnia kontrolę instancyjną: na postanowienie w przedmiocie skazania na grzywnę oraz na orzeczenie aresztu przysługuje zażalenie. Paragraf 3 rozszerza zakres podmiotowy - gdy dłużnikiem jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 64 § 1(1) KPC, środkom przymusu podlegają osoby uprawnione do działania w jej imieniu.
Przykład
Wierzyciel prowadzi bezskuteczną egzekucję wobec dłużnika i uzyskuje postanowienie o wyjawieniu majątku. Dłużnik, mimo prawidłowego wezwania zawierającego pouczenie o skutkach z art. 916 KPC, nie stawia się na posiedzenie i nie usprawiedliwia nieobecności. Sąd nakłada na niego grzywnę i wyznacza kolejny termin, uprzedzając o możliwości przymusowego doprowadzenia. Gdy dłużnik ostatecznie stawia się, składa wykaz majątku i przyrzeczenie, niezapłacona część grzywny podlega umorzeniu.
Częste nieporozumienia
Częstym błędem jest przekonanie, że areszt z art. 916 KPC stanowi karę za sam dług - jego celem jest wyłącznie przymuszenie do wykonania czynności procesowej, a nie ukaranie za niespłacenie zobowiązania. Innym nieporozumieniem jest założenie, że sąd stosuje wszystkie środki jednocześnie i automatycznie; przepis daje sądowi możliwość wyboru, a nie obowiązek. Dłużnicy bywają też przekonani, że zapłacona grzywna zawsze podlega zwrotowi po złożeniu wykazu, tymczasem umorzeniu ulegają jedynie grzywny niezapłacone do czasu wykonania czynności lub umorzenia postępowania. Wreszcie w przypadku spółek środki przymusu dotykają osób uprawnionych do działania w ich imieniu, co bywa zaskoczeniem dla członków zarządu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności konkretnego postępowania.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
