Art. 908.

Co stanowi przepis

Art. 908 KPC dotyczy sytuacji, która powstaje już po dokonaniu zajęcia wierzytelności w toku egzekucji. Zgodnie z § 1, jeżeli należyte wykonanie praw dłużnika lub wierzyciela tego wymaga, sąd - na wniosek wierzyciela albo dłużnika - ustanawia kuratora lub zarządcę, przy czym wybór między tymi dwiema instytucjami następuje stosownie do okoliczności konkretnej sprawy. Przepis nie przewiduje działania sądu z urzędu: potrzebny jest wniosek jednej ze stron postępowania egzekucyjnego. Na postanowienie sądu w tym przedmiocie przysługuje zażalenie, co oznacza, że rozstrzygnięcie podlega kontroli instancyjnej. Paragraf 2 przesądza natomiast, że do tak ustanowionego zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości, a więc regulację dotyczącą obowiązków zarządcy, jego wynagrodzenia, sprawozdawczości i nadzoru sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Podstawowym warunkiem jest uprzednie zajęcie wierzytelności - dopóki do zajęcia nie doszło, art. 908 KPC nie znajduje zastosowania. Drugą przesłanką jest wykazanie, że ustanowienie kuratora lub zarządcy jest konieczne dla należytego wykonania praw dłużnika lub wierzyciela. Chodzi więc o przypadki, w których zajęta wierzytelność wymaga bieżącej obsługi: podejmowania czynności zachowawczych, pilnowania terminów, odbierania świadczeń okresowych czy prowadzenia rozliczeń, a dłużnik nie może lub nie chce tych czynności wykonywać. Sąd ocenia okoliczności sprawy i decyduje, czy wystarczy kurator wykonujący ograniczone czynności, czy potrzebny jest zarządca sprawujący stały zarząd. Ocena ta ma charakter ocenny i uwzględnia zarówno interes wierzyciela egzekwującego, jak i ochronę dłużnika przed nadmierną ingerencją.

Przykład

Komornik zajmuje wierzytelność dłużnika wobec kontrahenta, wynikającą z wieloletniej umowy o stałą współpracę, z której świadczenia są wypłacane w ratach miesięcznych i wymagają comiesięcznego zgłaszania rozliczeń. Dłużnik przestaje reagować na korespondencję, przez co terminy zgłoszeń nie są dotrzymywane, a kontrahent wstrzymuje wypłaty. Wierzyciel egzekwujący składa do sądu wniosek o ustanowienie zarządcy, wskazując, że bez bieżącej obsługi zajęta wierzytelność straci wartość. Sąd, uznając argumentację za uzasadnioną, ustanawia zarządcę, który przejmuje czynności rozliczeniowe i składa sądowi sprawozdania na zasadach właściwych dla zarządu przy egzekucji z nieruchomości.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd ustanowi kuratora lub zarządcę automatycznie po każdym zajęciu wierzytelności - tymczasem konieczny jest wniosek i wykazanie potrzeby. Drugim jest mylenie kuratora z art. 908 KPC z kuratorem procesowym ustanawianym dla strony nieznanej z miejsca pobytu; są to odrębne instytucje o innych funkcjach. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że zarządca przejmuje pełnię praw dłużnika do wierzytelności - jego rola sprowadza się do zarządu, a nie do rozporządzania nią według własnego uznania. Warto też pamiętać, że odesłanie z § 2 ma charakter odpowiedni, więc przepisy o zarządzie przy egzekucji z nieruchomości stosuje się z uwzględnieniem specyfiki wierzytelności. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni, czy wniosek z art. 908 KPC jest zasadny.