Art. 904¹.

Co stanowi przepis

Art. 904¹ KPC wprowadza szczególny sposób zaspokojenia wierzyciela w egzekucji z wierzytelności: zamiast czekać, aż dłużnik zajętej wierzytelności (czyli osoba trzecia zobowiązana wobec dłużnika egzekwowanego) spełni świadczenie, wierzyciel może żądać spieniężenia samej wierzytelności. Zgodnie z § 1 zaspokojenie następuje wtedy przez sprzedaż wierzytelności w drodze licytacji albo z wolnej ręki, o ile nie sprzeciwia się temu charakter zajętej wierzytelności. Paragraf 2 przesądza, że licytację prowadzi się według przepisów o egzekucji z ruchomości, a cena wywołania wynosi trzy czwarte sumy obejmującej należność główną oraz odsetki naliczone do dnia licytacji; nabycie poniżej ceny wywołania jest niedopuszczalne. Paragraf 3 dotyczy sprzedaży z wolnej ręki: co do zasady wymaga ona zgody dłużnika, który może wskazać cenę, nabywcę oraz inne warunki sprzedaży, pod warunkiem że nie narusza to interesów wierzycieli. Gdy jednak wierzytelność była wymagalna już przed dniem zajęcia, zgoda dłużnika nie jest potrzebna, lecz cena nie może być niższa niż cztery piąte sumy należności głównej i odsetek naliczonych do dnia sprzedaży.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w toku egzekucji sądowej, po dokonaniu zajęcia wierzytelności przysługującej dłużnikowi wobec osoby trzeciej. Warunkiem uruchomienia tego trybu jest wniosek wierzyciela - komornik nie sprzedaje zajętej wierzytelności z urzędu. Drugą przesłanką jest to, aby sprzedaży nie sprzeciwiał się charakter zajętej wierzytelności; dotyczy to zwłaszcza praw ściśle związanych z osobą uprawnionego lub takich, których zbycie jest wyłączone. W praktyce tryb ten bywa wykorzystywany, gdy wierzytelność jest sporna, odległa w czasie albo trudna do wyegzekwowania, a wierzyciel woli szybsze, choć niższe zaspokojenie.

Przykład

Pan Marek prowadzi egzekucję wobec spółki, której przysługuje wobec kontrahenta wierzytelność o zapłatę 100 000 zł wraz z odsetkami. Komornik zajmuje tę wierzytelność, jednak kontrahent zwleka z zapłatą i kwestionuje zasadność roszczenia. Pan Marek składa wniosek o sprzedaż wierzytelności w drodze licytacji; cena wywołania zostaje ustalona na trzy czwarte sumy należności głównej i odsetek naliczonych do dnia licytacji, a nabywca nie może kupić prawa taniej. Gdyby spółka wyraziła zgodę, możliwa byłaby sprzedaż z wolnej ręki po cenie przez nią wskazanej, o ile nie naruszałoby to interesów wierzycieli.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że komornik sam decyduje o sprzedaży zajętej wierzytelności - potrzebny jest wniosek wierzyciela. Drugim, że sprzedaż z wolnej ręki zawsze wymaga zgody dłużnika; art. 904¹ § 3 KPC wyłącza ten wymóg przy wierzytelnościach wymagalnych przed dniem zajęcia, wprowadzając w zamian minimalny próg czterech piątych. Mylone bywają też progi: trzy czwarte to cena wywołania na licytacji, a cztery piąte - minimalna cena przy sprzedaży bez zgody dłużnika. Wreszcie wskazanie przez dłużnika nabywcy i warunków nie jest wiążące bezwarunkowo, bo sprzedaż nie może naruszać interesów wierzycieli. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.