Art. 904.

Co stanowi przepis

Art. 904 KPC dotyczy sytuacji, w której w toku egzekucji zajęto wierzytelność przysługującą dłużnikowi wobec osoby trzeciej, nazywanej dłużnikiem zajętej wierzytelności. Przepis reguluje przypadek szczególny: obowiązek tej osoby trzeciej nie jest bezwarunkowy, lecz zależy od spełnienia świadczenia wzajemnego przez dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne. Świadczenie wzajemne polega tu na wydaniu rzeczy znajdującej się we władaniu dłużnika, a obowiązek jej wydania został już orzeczony prawomocnym wyrokiem albo stwierdzony innym tytułem egzekucyjnym. W takiej sytuacji komornik odbiera dłużnikowi zajętej wierzytelności ten tytuł egzekucyjny, uzyskuje na nim klauzulę wykonalności, a następnie odbiera rzecz od dłużnika egzekwowanego. Czynność ta jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy jest konieczna do uzyskania świadczenia od dłużnika zajętej wierzytelności, czyli do realnego zaspokojenia wierzyciela egzekwującego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Zastosowanie art. 904 KPC wymaga spełnienia kilku przesłanek łącznie. Po pierwsze, musi dojść do skutecznego zajęcia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym. Po drugie, wierzytelność ta musi mieć charakter wzajemny, to znaczy dłużnik zajętej wierzytelności może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia, dopóki nie otrzyma rzeczy od dłużnika egzekwowanego. Po trzecie, obowiązek wydania rzeczy musi być już stwierdzony prawomocnym wyrokiem lub innym tytułem egzekucyjnym - przepis nie pozwala komornikowi samodzielnie przesądzać, komu rzecz się należy. Wreszcie odebranie rzeczy musi być konieczne; jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności i tak spełni świadczenie albo strony rozliczą się inaczej, ingerencja komornika nie jest uzasadniona.

Przykład

Przedsiębiorca, przeciwko któremu prowadzona jest egzekucja, ma wobec kontrahenta wierzytelność o zapłatę ceny za sprzedaną maszynę. Kontrahent nie płaci, ponieważ maszyna wciąż stoi w hali przedsiębiorcy i nie została mu wydana, choć sąd prawomocnym wyrokiem nakazał jej wydanie. Komornik zajmuje wierzytelność o zapłatę ceny, odbiera kontrahentowi odpis wyroku jako tytuł egzekucyjny, uzyskuje klauzulę wykonalności i odbiera maszynę dłużnikowi, przekazując ją kontrahentowi. Dopiero wtedy odpada przeszkoda w zapłacie i kwota może trafić na rachunek komornika, a następnie do wierzyciela egzekwującego.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że komornik może odebrać rzecz w każdej sytuacji, gdy dłużnik zajętej wierzytelności odmawia zapłaty. Przepis wymaga istniejącego tytułu egzekucyjnego stwierdzającego obowiązek wydania rzeczy, a nie samego sporu między stronami. Drugie nieporozumienie dotyczy tego, komu rzecz przypada - nie służy ona zaspokojeniu wierzyciela egzekwującego, lecz trafia do dłużnika zajętej wierzytelności jako świadczenie wzajemne. Mylnie przyjmuje się też, że klauzula wykonalności jest zbędna, skoro komornik już prowadzi egzekucję; art. 904 KPC wyraźnie wymaga jej uzyskania. Wreszcie warto pamiętać, że kryterium konieczności ogranicza tę czynność i podlega ocenie w danym postępowaniu. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.