Art. 903.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 903 KPC dotyczy szczególnej sytuacji, w której przedmiotem zajęcia w egzekucji jest wierzytelność wynikająca z tak zwanego zobowiązania przemiennego. Zobowiązanie przemienne polega na tym, że dłużnik może zwolnić się z długu przez spełnienie jednego z kilku możliwych świadczeń, a o tym, które z nich zostanie spełnione, rozstrzyga wybór uprawnionego. Przepis odnosi się do przypadku, w którym prawo wyboru zastrzeżono dla dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne. Zgodnie z art. 903 KPC komornik wzywa takiego dłużnika do dokonania wyboru, a jeżeli dłużnik nie skorzysta z tego prawa w ciągu tygodnia, uprawnienie do wyboru przechodzi na wierzyciela. Norma ta ma zapobiegać paraliżowi egzekucji wywołanemu biernością dłużnika, który przez zaniechanie wyboru mógłby uniemożliwić ustalenie treści zajętej wierzytelności.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy doszło do zajęcia wierzytelności w toku egzekucji, a treść tej wierzytelności nie jest jednoznacznie określona, ponieważ opiera się na zobowiązaniu przemiennym. Konieczne jest, aby prawo wyboru świadczenia przysługiwało właśnie dłużnikowi egzekwowanemu, a nie osobie trzeciej ani drugiej stronie stosunku prawnego. Kolejną przesłanką jest skierowanie przez komornika wezwania do dokonania wyboru; bez takiego wezwania termin tygodniowy w ogóle nie rozpoczyna biegu. Dopiero bezskuteczny upływ tygodnia od wezwania powoduje skutek przewidziany w art. 903 KPC, czyli przejście prawa wyboru na wierzyciela. Skutek ten następuje z mocy samego przepisu, bez potrzeby wydawania odrębnego orzeczenia sądu.

Przykład

Dłużnik zawarł umowę, na podstawie której jego kontrahent ma spełnić na jego rzecz świadczenie polegające albo na zapłacie określonej sumy pieniężnej, albo na wydaniu partii towaru, przy czym to dłużnik decyduje, którego świadczenia zażąda. Wierzyciel prowadzący egzekucję doprowadza do zajęcia tej wierzytelności, a komornik wzywa dłużnika, aby wskazał, które świadczenie ma zostać spełnione. Dłużnik ignoruje wezwanie i przez tydzień nie składa żadnego oświadczenia. Po upływie tego terminu prawo wyboru przechodzi na wierzyciela, który może wskazać świadczenie pieniężne jako łatwiejsze do spieniężenia w toku egzekucji.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że komornik sam z siebie wybiera świadczenie korzystniejsze dla wierzyciela - art. 903 KPC nie daje mu takiego uprawnienia, lecz przenosi prawo wyboru na wierzyciela. Drugim nieporozumieniem jest liczenie tygodniowego terminu od daty zajęcia wierzytelności, podczas gdy biegnie on od wezwania dłużnika do dokonania wyboru. Nietrafne jest także założenie, że dłużnik może skutecznie dokonać wyboru po upływie terminu, jeżeli uprawnienie przeszło już na wierzyciela. Warto również pamiętać, że przepis nie zmienia treści samego zobowiązania wobec osoby trzeciej, a jedynie rozstrzyga, kto decyduje o wyborze świadczenia. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ ocena charakteru zajętej wierzytelności bywa złożona.