Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Art. 902².

Aktualizacja: 19 sierpnia 2026

§ 1.Zajęcie nadpłaty i zwrotu podatku obejmuje wszelkie wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku istniejące w chwili zajęcia oraz powstałe po zajęciu. Przepisu art. 896 § 2 nie stosuje się.

§ 1¹.Zajęcie nadpłaty i zwrotu podatku skierowane do naczelnika urzędu skarbowego nie wywołuje skutku, jeżeli dotyczy dłużnika, który nie jest zaewidencjonowany w Centralnym Rejestrze Podmiotów – Krajowej Ewidencji Podatników.

§ 1².Zajęcie nadpłaty i zwrotu podatku skierowane do naczelnika urzędu skarbowego jest skuteczne wobec pozostałych naczelników urzędów skarbowych.

§ 2.Dłużnik wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku zawiadamia sądowy organ egzekucyjny o braku swojej właściwości, jeżeli nie jest dłużnikiem wierzytelności. Zdania pierwszego nie stosuje się do naczelnika urzędu skarbowego.

§ 2¹.Do zbiegu egzekucji do wierzytelności z tytułu zajęcia nadpłaty lub zwrotu podatku dochodzi z chwilą zaistnienia podstaw do zwrotu nadpłaty lub zwrotu podatku. W takim przypadku dłużnik zajętej wierzytelności zawiadamia organy egzekucyjne o zbiegu egzekucji i o dacie dokonania uczestniczących w zbiegu zajęć, z jednoczesnym przekazaniem właściwemu organowi egzekucyjnemu środków pieniężnych. W przypadku zbiegu egzekucji przepisów art. 773 § 6 i 8 nie stosuje się.

§ 2².Przepisów art. 773–773² i art. 774 nie stosuje się, jeżeli dokonane zajęcie dotyczy wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku w wysokości nie wyższej niż 100 zł. Dłużnik wierzytelności przekazuje środki pieniężne organowi egzekucyjnemu, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa – organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.

§ 2³.Jeżeli po przekazaniu, o którym mowa w § 2², pozostały środki pieniężne, dłużnik wierzytelności przekazuje je, aż do całkowitego rozliczenia wierzytelności z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku, organowi egzekucyjnemu, który jako kolejny dokonał zajęcia nadpłaty i zwrotu podatku, a w razie niemożności ustalenia kolejności – organowi, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie.

§ 3.Zawiadomienie o zajęciu nadpłaty i zwrotu podatku oraz inne związane z dokonanym zajęciem dokumenty doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej, w sposób określony w przepisach wydanych na podstawie art. 67 § 2c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Doręczenia pomiędzy komornikiem a naczelnikiem urzędu skarbowego dokonywane są za pośrednictwem konta w e-Urzędzie Skarbowym.

§ 4.Nadwyżkę środków pieniężnych uzyskanych z tytułu zajęcia nadpłaty lub zwrotu podatku komornik zwraca bezpośrednio dłużnikowi.

Zapytaj o orzecznictwo do art. 902(2) KPC

Odpowiedź z cytowanymi sygnaturami, do sprawdzenia w źródle.

Zapytaj za darmo

Wyjaśnienie przepisu

Co stanowi przepis

Art. 902(2) KPC reguluje szczególny sposób prowadzenia egzekucji sądowej z wierzytelności, jaką dłużnik ma wobec organu podatkowego z tytułu nadpłaty podatku lub zwrotu podatku. Zgodnie z § 1 zajęcie obejmuje nie tylko wierzytelności istniejące w chwili jego dokonania, lecz także te, które powstaną dopiero po zajęciu, co oznacza, że zajęcie ma charakter ciągły i nie wygasa wraz z rozliczeniem jednej nadpłaty. Wyłączono przy tym stosowanie art. 896 § 2 KPC, dotyczącego zajęcia wierzytelności przyszłych na zasadach ogólnych. Paragrafy 1(1) i 1(2) precyzują, że zajęcie skierowane do naczelnika urzędu skarbowego nie wywołuje skutku, jeżeli dłużnik nie figuruje w Centralnym Rejestrze Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników, a jeśli jest w nim zaewidencjonowany, zajęcie jest skuteczne wobec wszystkich pozostałych naczelników urzędów skarbowych. Dalsze jednostki redakcyjne normują obowiązki informacyjne dłużnika zajętej wierzytelności, zasady zbiegu egzekucji, sposób doręczeń oraz zwrot nadwyżki.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy komornik sądowy prowadzi egzekucję i sięga do środków, które fiskus ma zwrócić dłużnikowi, na przykład z rozliczenia rocznego podatku dochodowego albo z nadpłaty wynikającej z korekty deklaracji. Zajęcie kieruje się do naczelnika urzędu skarbowego jako dłużnika zajętej wierzytelności. Jeżeli zawiadomienie trafi do podmiotu, który nie jest dłużnikiem tej wierzytelności, ma on obowiązek zawiadomić sądowy organ egzekucyjny o braku swojej właściwości; obowiązek ten nie dotyczy naczelnika urzędu skarbowego (§ 2). Zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej powstaje dopiero z chwilą zaistnienia podstaw do zwrotu nadpłaty lub podatku (§ 2(1)), a przy kwotach nie wyższych niż 100 zł reguł o zbiegu w ogóle się nie stosuje - środki trafiają do organu, który zajął jako pierwszy, a przy braku możliwości ustalenia pierwszeństwa do tego, który egzekwuje wyższą należność (§ 2(2) i § 2(3)).

Przykład

Pan Marek prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą i ma zadłużenie egzekwowane przez komornika. Komornik zajmuje jego nadpłatę i zwrot podatku, kierując zawiadomienie do naczelnika urzędu skarbowego przez e-Urząd Skarbowy. W kolejnym roku z rozliczenia PIT wynika nadpłata 3 000 zł; mimo że powstała po dacie zajęcia, zostaje objęta zajęciem i przekazana komornikowi. Jeżeli po zaspokojeniu wierzyciela i kosztów pozostanie nadwyżka, komornik zwraca ją bezpośrednio panu Markowi, zgodnie z § 4.

Częste nieporozumienia

Często zakłada się, że zajęcie dotyczy wyłącznie nadpłaty aktualnie istniejącej - tymczasem obejmuje ono również nadpłaty przyszłe. Mylnie sądzi się też, że trzeba kierować odrębne zajęcia do każdego urzędu skarbowego, choć jedno zajęcie jest skuteczne wobec wszystkich naczelników. Innym błędem jest przyjmowanie, że zbieg egzekucji powstaje już z chwilą doręczenia zajęcia, a nie z chwilą zaistnienia podstaw do zwrotu. Zdarza się także pomijanie obowiązkowej formy elektronicznej doręczeń przewidzianej w § 3. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.

To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy komornik może zająć zwrot podatku z PIT?

Tak, art. 902(2) KPC wprost przewiduje zajęcie nadpłaty i zwrotu podatku. Zajęcie obejmuje także kwoty powstałe już po jego dokonaniu.

Czy zajęcie działa tylko raz?

Nie. Zajęcie obejmuje wierzytelności istniejące w chwili zajęcia oraz powstałe później, więc dotyczy również kolejnych nadpłat i zwrotów.

Czy trzeba zajmować nadpłatę w każdym urzędzie skarbowym osobno?

Nie. Zgodnie z § 1(2) zajęcie skierowane do jednego naczelnika urzędu skarbowego jest skuteczne wobec pozostałych naczelników.

Co dzieje się z kwotą pozostałą po spłacie długu?

Nadwyżkę środków uzyskanych z zajęcia nadpłaty lub zwrotu podatku komornik zwraca bezpośrednio dłużnikowi, zgodnie z § 4.

Jak traktowane są kwoty do 100 zł przy zbiegu egzekucji?

Przy kwocie nie wyższej niż 100 zł nie stosuje się przepisów o zbiegu. Środki otrzymuje organ, który zajął jako pierwszy, a gdy nie da się tego ustalić - organ egzekwujący wyższą należność.

Obserwuj zmiany tego artykułu

Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.

Potrzebujesz analizy tego przepisu w konkretnej sprawie?

PrawMi odpowiada z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń.

Zapytaj o art. 902(2)

← Wróć do pełnej ustawy