Art. 902¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 902(1) KPC wprowadza wyjątek od ogólnych skutków zajęcia wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym. Zasadą jest, że zajęcie wierzytelności ogranicza swobodę dłużnika zajętej wierzytelności oraz dłużnika egzekwowanego w rozporządzaniu nią i w dokonywaniu czynności, które mogłyby uszczuplić przedmiot egzekucji. Komentowany przepis stanowi jednak, że zajęcie nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w umowie klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych. Oznacza to, że mechanizm rozliczenia wzajemnych świadczeń przewidziany w takiej klauzuli może zadziałać mimo dokonanego zajęcia, a komornik nie może traktować jego zastosowania jako czynności bezskutecznej wobec wierzyciela egzekwującego. Przepis odsyła przy tym wprost do definicji i konstrukcji zawartych w ustawie o niektórych zabezpieczeniach finansowych, a nie tworzy własnego, odrębnego pojęcia klauzuli kompensacyjnej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 902(1) KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy przedmiotem zajęcia w toku egzekucji jest wierzytelność wynikająca ze stosunku prawnego objętego umową zawierającą klauzulę kompensacyjną w rozumieniu wskazanej ustawy. Chodzi więc o relacje z obszaru rynku finansowego, w których strony z góry umawiają się, że w razie wystąpienia określonych zdarzeń ich wzajemne należności zostaną rozliczone i sprowadzone do jednej kwoty. Warunkiem sięgnięcia po ten przepis jest to, aby klauzula rzeczywiście była zamieszczona w umowie, a umowa mieściła się w zakresie regulacji ustawy o niektórych zabezpieczeniach finansowych. Jeżeli te przesłanki nie są spełnione, obowiązują ogólne reguły dotyczące skutków zajęcia wierzytelności przewidziane w przepisach o egzekucji z innych praw majątkowych i wierzytelności.

Przykład zastosowania

Przedsiębiorca zawarł z instytucją finansową umowę objętą ustawą o niektórych zabezpieczeniach finansowych, w której znalazła się klauzula kompensacyjna przewidująca rozliczenie wzajemnych należności w razie określonego zdarzenia. Wierzyciel przedsiębiorcy uzyskał tytuł wykonawczy i skierował egzekucję do wierzytelności przysługującej przedsiębiorcy wobec tej instytucji, a komornik dokonał zajęcia. Mimo zajęcia instytucja finansowa może skorzystać z uprawnień wynikających z klauzuli kompensacyjnej, ponieważ art. 902(1) KPC wyłącza w tym zakresie ograniczające skutki zajęcia. W praktyce oznacza to, że do masy egzekucyjnej trafi dopiero to, co pozostanie po rozliczeniu przewidzianym w klauzuli, a nie kwota wierzytelności obliczona z pominięciem tego mechanizmu.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przyjmowanie, że art. 902(1) KPC pozwala na dowolne potrącanie należności po zajęciu wierzytelności. Przepis dotyczy wyłącznie klauzul kompensacyjnych w rozumieniu wskazanej ustawy, a nie każdej umownej klauzuli o kompensacie czy potrąceniu. Drugim nieporozumieniem jest zakładanie, że przepis wyłącza zajęcie jako takie - zajęcie pozostaje skuteczne, ograniczony jest jedynie jego wpływ na uprawnienia z klauzuli. Zdarza się też mylenie tej regulacji z ogólnymi zasadami potrącenia z Kodeksu cywilnego, które opierają się na innych przesłankach. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy sporze o zakres skutków zajęcia, warto skonsultować się z prawnikiem.