Art. 876.

Co stanowi przepis

Art. 876 KPC dotyczy sytuacji, w której osoba nabywająca składnik majątku w toku egzekucji jest jednocześnie wierzycielem prowadzącym tę egzekucję. Przepis pozwala takiemu nabywcy zaliczyć własną egzekwowaną wierzytelność na poczet ceny nabycia, zamiast fizycznie wpłacać całą kwotę, która następnie i tak zostałaby mu wypłacona w podziale sumy uzyskanej z egzekucji. Ustawodawca dopuszcza to rozwiązanie w dwóch przypadkach: gdy nabywca jest jedynym wierzycielem egzekwującym albo gdy cena nabycia wystarcza na zaspokojenie wszystkich wierzycieli egzekwujących oraz kosztów egzekucji. Sens tej normy jest praktyczny - chodzi o uniknięcie zbędnego przepływu pieniędzy, który nie zmieniłby ostatecznego wyniku podziału. Zaliczenie nie zwalnia jednak nabywcy z obowiązku pokrycia tej części ceny, która przypada innym uprawnionym i na koszty postępowania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy doszło do nabycia w ramach postępowania egzekucyjnego, a nabywcą jest wierzyciel, na rzecz którego egzekucja się toczy. Kluczowe jest ustalenie stanu wierzycieli egzekwujących: jeżeli poza nabywcą nie ma innych, zaliczenie może objąć całą egzekwowaną wierzytelność w granicach ceny. Jeżeli wierzycieli jest więcej, zaliczenie jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy uzyskana cena pokrywa roszczenia wszystkich uczestniczących w egzekucji oraz koszty jej prowadzenia. Ocena tych przesłanek następuje na moment rozliczenia nabycia, a dokonuje jej organ egzekucyjny. Art. 876 KPC nie tworzy odrębnej podstawy do potrącenia poza egzekucją ani nie modyfikuje kolejności zaspokojenia wierzycieli.

Przykład

Przedsiębiorca prowadzi egzekucję przeciwko kontrahentowi z tytułu niezapłaconych faktur i jest w tej sprawie jedynym wierzycielem egzekwującym. W toku egzekucji sam nabywa zajęty składnik majątku dłużnika za określoną cenę. Zamiast wpłacać całą cenę do organu egzekucyjnego i czekać, aż zostanie mu ona wypłacona w ramach zaspokojenia jego wierzytelności, korzysta z art. 876 KPC i zalicza swoją egzekwowaną wierzytelność na poczet ceny. Jeżeli cena przewyższa jego wierzytelność, różnicę oraz koszty egzekucji musi uiścić w gotówce.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że wierzyciel-nabywca może zaliczyć wierzytelność zawsze i w całości, także wtedy, gdy w egzekucji uczestniczą inni wierzyciele, których cena nie pokrywa. Przepis wyraźnie tego nie dopuszcza, ponieważ chroni pozostałych wierzycieli egzekwujących. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie zaliczenia z cywilnoprawnym potrąceniem - to instytucja procesowa, stosowana w ramach rozliczenia nabycia w egzekucji. Trzecim błędem jest pomijanie kosztów egzekucji, które muszą znaleźć pokrycie w cenie, zanim zaliczenie stanie się dopuszczalne. Warto też pamiętać, że zaliczeniu podlega wierzytelność egzekwowana w danym postępowaniu, a nie dowolna inna należność przysługująca nabywcy wobec dłużnika. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretny stan postępowania.