Art. 840¹.

Co stanowi przepis

Art. 840(1) KPC przewiduje szczególną podstawę powództwa przeciwegzekucyjnego dla sytuacji, w której sąd nadał klauzulę wykonalności przeciwko dłużnikowi albo przeciwko jego małżonkowi na podstawie art. 787 lub art. 787(1) KPC. Chodzi o klauzulę rozszerzającą wykonalność tytułu na majątek wspólny małżonków, wydawaną w postępowaniu klauzulowym, a więc bez pełnego badania sprawy. Przepis stanowi, że jeżeli dłużnik lub jego małżonek podnosi zarzut wynikający z umowy majątkowej małżeńskiej, to znaczy zarzut wyłączenia albo ograniczenia swojej odpowiedzialności całością lub częścią majątku, stosuje się odpowiednio art. 840 § 1 i § 2 KPC. W praktyce oznacza to możliwość wytoczenia powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części, ewentualnie o jego ograniczenie. Ustawodawca daje więc małżonkowi realne narzędzie obrony merytorycznej przed egzekucją prowadzoną na podstawie klauzuli rozszerzonej.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Podstawową przesłanką jest istnienie tytułu wykonawczego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wydaną w trybie art. 787 lub art. 787(1) KPC. Druga przesłanka to zawarcie przez małżonków umowy majątkowej małżeńskiej, czyli intercyzy ustanawiającej rozdzielność majątkową, rozdzielność z wyrównaniem dorobków albo modyfikującej zakres wspólności. Trzecia przesłanka to twierdzenie, że z tej umowy wynika wyłączenie odpowiedzialności danej osoby albo jej ograniczenie do określonej części majątku. Powództwo wnosi się w trybie właściwym dla powództw opozycyjnych, a odpowiednie stosowanie art. 840 § 1 i § 2 KPC oznacza między innymi konieczność powołania wszystkich zarzutów, które można było zgłosić, pod rygorem ich utraty w kolejnym procesie.

Przykład

Małżonkowie zawarli u notariusza umowę o rozdzielności majątkowej, o której wierzyciel jednego z nich wiedział przed zawarciem umowy pożyczki. Mimo to wierzyciel uzyskał klauzulę wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika i komornik zajął środki na jego rachunku. Małżonek, powołując się na art. 840(1) KPC, może wytoczyć powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w części dotyczącej jego majątku, wskazując datę intercyzy i okoliczności świadczące o wiedzy wierzyciela. Sąd bada wówczas merytorycznie zakres odpowiedzialności, czego nie robił sąd w postępowaniu klauzulowym.

Częste nieporozumienia

Pierwszy błąd polega na przekonaniu, że sama intercyza automatycznie blokuje egzekucję - konieczne jest wytoczenie powództwa i wykazanie przesłanek. Drugi to mylenie powództwa z art. 840(1) KPC z zażaleniem na postanowienie o nadaniu klauzuli, które służy kontroli formalnej, a nie merytorycznej. Trzeci to przekonanie, że powództwo samo wstrzymuje egzekucję - do tego potrzebne jest odrębne zabezpieczenie. Czwarty błąd to zwlekanie i podnoszenie zarzutów etapami, mimo że odpowiednio stosowany art. 840 KPC wymaga zgłoszenia wszystkich zarzutów w jednym procesie. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni dokumenty i terminy.