Co stanowi przepis
Art. 812 KPC określa, kto może być obecny przy czynnościach egzekucyjnych prowadzonych przez komornika. Zgodnie z § 1 prawo obecności przysługuje zarówno wierzycielowi, jak i dłużnikowi, a więc obu stronom postępowania egzekucyjnego. Poza stronami przy czynnościach mogą być obecni także świadkowie - albo na żądanie strony, albo z inicjatywy samego komornika, który ocenia to według własnego uznania. Ustawodawca wprowadził jednak ograniczenie liczbowe: świadków przywołuje się w liczbie nie większej niż po dwóch z każdej strony. Wyjątkiem jest sytuacja, w której zachodzi obawa, że strata czasu na przywołanie świadków doprowadzi do udaremnienia egzekucji. Paragraf 2 przewiduje dodatkowo, że komornik powinien przywołać jednego lub dwóch świadków, gdy dłużnik nie jest obecny przy czynności albo gdy komornik go wydalił. Świadkami mogą być również członkowie rodziny i domownicy dłużnika (§ 3), a za udział w czynności nie przysługuje im żadne wynagrodzenie (§ 4).
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się do wszelkich czynności egzekucyjnych podejmowanych przez komornika, w szczególności do zajęcia ruchomości w mieszkaniu lub lokalu dłużnika, oględzin, opisu i oszacowania czy odbioru rzeczy. Znaczenie art. 812 KPC ujawnia się zwłaszcza wtedy, gdy czynność wykonywana jest pod nieobecność dłużnika lub gdy dłużnik zachowuje się w sposób uniemożliwiający prowadzenie czynności i zostaje przez komornika wydalony. Obecność świadków ma wówczas walor gwarancyjny: służy udokumentowaniu przebiegu czynności i ograniczeniu ryzyka późniejszych sporów co do tego, co faktycznie zaszło. Komornik może odstąpić od przywołania świadków tylko wtedy, gdy zwłoka realnie zagraża skuteczności egzekucji, na przykład gdy istnieje ryzyko usunięcia lub ukrycia majątku.
Przykład
Komornik przybywa do mieszkania dłużnika w celu zajęcia ruchomości, jednak dłużnik jest nieobecny, a drzwi otwiera jego pełnoletni syn. Ponieważ dłużnik nie uczestniczy w czynności, komornik powinien przywołać jednego lub dwóch świadków, którymi mogą być właśnie domownicy - w tym wspomniany syn - albo sąsiedzi. Wierzyciel, który przyjechał wraz z komornikiem, ma prawo być obecny przy zajęciu i może zażądać obecności świadków po swojej stronie, jednak nie więcej niż dwóch. Osoby występujące jako świadkowie nie otrzymają za to żadnej zapłaty, ponieważ § 4 wprost wyłącza wynagrodzenie.
Częste nieporozumienia
Błędem jest przekonanie, że świadkiem nie może być osoba bliska dłużnikowi - § 3 wprost dopuszcza członków rodziny i domowników. Nieporozumieniem jest również pogląd, że obecność świadków jest zawsze obowiązkowa; regułą jest ich fakultatywność, a obowiązek pojawia się dopiero w sytuacjach z § 2. Strony niekiedy zakładają, że mogą przyprowadzić dowolną liczbę obserwatorów, tymczasem limit wynosi dwóch świadków z każdej strony. Wreszcie świadkowie bywają mylnie utożsamiani ze świadkami w postępowaniu dowodowym i oczekują zwrotu kosztów lub wynagrodzenia, które im nie przysługuje. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
