Art. 789¹.

Co stanowi przepis

Art. 789(1) KPC reguluje sytuację, w której wierzyciel chce uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko nabywcy przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, ale nie dysponuje dokumentem potwierdzającym zbycie. Przepis pozwala wówczas sądowi przed nadaniem klauzuli wysłuchać nabywcę w trybie odpowiadającym art. 760 § 2 KPC, a więc odebrać od niego wyjaśnienia co do okoliczności nabycia. Jeżeli nabywca zaprzecza, aby istniały podstawy do nadania przeciwko niemu klauzuli, sąd na wniosek wierzyciela wzywa go do okazania dokumentów stwierdzających nabycie. W sprawach o alimenty oraz o roszczenia z zakresu prawa pracy sąd może uczynić to również z urzędu, bez wniosku wierzyciela. Do wezwania stosuje się odpowiednio przepisy o wyjawieniu majątku, co oznacza możliwość zastosowania wobec opornego nabywcy przewidzianych tam środków. Jeżeli natomiast nabywca przyzna okoliczność nabycia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, sąd nada klauzulę wykonalności bez okazywania dokumentu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma znajduje zastosowanie na etapie postępowania klauzulowego, a więc jeszcze przed wszczęciem właściwej egzekucji. Warunkiem jej użycia jest to, że wierzyciel obiektywnie nie może uzyskać dokumentu stwierdzającego zbycie albo że jego uzyskanie byłoby nadmiernie utrudnione, na przykład dlatego, że umowa pozostaje wyłącznie w rękach stron transakcji. Przepis dotyczy wyłącznie przejścia przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, a nie każdego przypadku następstwa prawnego. Art. 789(1) KPC ma charakter pomocniczy wobec ogólnych zasad nadawania klauzuli na następcę prawnego i służy przełamaniu trudności dowodowych po stronie wierzyciela.

Przykład

Wierzyciel dysponuje prawomocnym wyrokiem zasądzającym zapłatę od przedsiębiorcy prowadzącego zakład produkcyjny. Po pewnym czasie okazuje się, że zakład faktycznie prowadzi inna osoba, która przejęła całe przedsiębiorstwo, jednak umowa zbycia nie została nigdzie ujawniona i wierzyciel nie ma do niej dostępu. Wierzyciel składa wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko nabywcy, a sąd, działając na podstawie art. 789(1) KPC, wysłuchuje nabywcę. Jeżeli nabywca potwierdzi, że przejął przedsiębiorstwo, sąd nada klauzulę bez żądania umowy; jeżeli zaprzeczy, zostanie wezwany do okazania dokumentów nabycia z odpowiednim zastosowaniem przepisów o wyjawieniu majątku.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że wysłuchanie nabywcy zastępuje w każdym wypadku dowód nabycia - przepis uruchamia się dopiero wtedy, gdy uzyskanie dokumentu jest niemożliwe lub nadmiernie utrudnione. Drugim jest założenie, że sąd zawsze działa z urzędu; z urzędu może wezwać nabywcę tylko w sprawach alimentacyjnych oraz z zakresu prawa pracy, a w pozostałych potrzebny jest wniosek wierzyciela. Trzecim nieporozumieniem jest utożsamianie postępowania klauzulowego z rozstrzyganiem o zasadności długu - sąd bada wyłącznie kwestię następstwa, a nie zasadność roszczenia. Wreszcie samo zaprzeczenie nabywcy nie kończy sprawy, ponieważ może on zostać zobowiązany do przedstawienia dokumentów. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni realia konkretnego stanu faktycznego.