Co dokładnie stanowi przepis
Art. 786(2) Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze formalnie pozostaje w tekście ustawy, ale została pozbawiona treści normatywnej przez późniejszą nowelizację. W miejscu artykułu w tekście jednolitym widnieje wyłącznie oznaczenie "(uchylony)", bez żadnej normy określającej prawa lub obowiązki. W praktyce oznacza to, że z art. 786(2) KPC nie da się dziś odczytać żadnego nakazu, zakazu ani uprawnienia procesowego. Numeracja artykułów w kodeksach nie jest zmieniana po uchyleniu poszczególnych przepisów, aby zachować stabilność odesłań w innych ustawach oraz w orzecznictwie i piśmiennictwie, dlatego uchylona jednostka nadal jest widoczna w tekście.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Co do zasady art. 786(2) KPC nie ma zastosowania do spraw rozpoznawanych według aktualnego stanu prawnego. Jeżeli w piśmie procesowym, wzorze wniosku, komentarzu czy starszym poradniku pojawia się odwołanie do tego artykułu, jest to najczęściej ślad po nieaktualnej wersji przepisów. Uchylona norma może mieć znaczenie wyłącznie historyczne albo intertemporalne, czyli wtedy, gdy przepisy przejściowe ustawy nowelizującej wyraźnie nakazują stosowanie dawnych regulacji do postępowań wszczętych przed określoną datą. Ustalenie takiego skutku wymaga sięgnięcia do przepisów wprowadzających konkretną nowelizację, ponieważ to one, a nie sam kodeks, przesądzają o tym, którą wersję przepisów stosuje się do danej sprawy. Poza tymi wyjątkami podstawy prawnej należy szukać w przepisach obowiązujących w chwili dokonywania czynności.
Przykład
Uczestnik postępowania egzekucyjnego pobiera z internetu wzór wniosku sporządzony kilka lat temu i widzi w nim powołanie się na art. 786(2) KPC jako podstawę żądania. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu Kodeksu postępowania cywilnego okazuje się, że przy tym artykule figuruje jedynie adnotacja "(uchylony)". Wniosek oparty wyłącznie na uchylonym przepisie nie może zostać uwzględniony w oparciu o tę podstawę, ponieważ nie istnieje już norma, z której wynikałoby zgłaszane uprawnienie. Właściwym działaniem jest ustalenie, czy dana instytucja została przeniesiona do innego artykułu albo zastąpiona odmiennym rozwiązaniem, i powołanie w piśmie aktualnej podstawy prawnej.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal widnieje w kodeksie, to przepis obowiązuje. Drugim jest automatyczne przyjmowanie, że uchylenie przepisu oznacza likwidację całej instytucji prawnej; równie często treść zostaje przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej lub do odrębnej ustawy. Trzecim nieporozumieniem jest korzystanie z nieaktualnych publikacji i baz bez sprawdzenia daty tekstu jednolitego, co prowadzi do powoływania nieistniejących podstaw prawnych. Warto też pamiętać, że uchylenie nie działa wstecz automatycznie, a o losach czynności dokonanych wcześniej decydują przepisy przejściowe. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzą terminy procesowe lub postępowanie egzekucyjne, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.