Art. 786¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 786(1) Kodeksu postępowania cywilnego ma w aktualnym tekście ustawy oznaczenie "(uchylony)". Oznacza to, że jednostka redakcyjna o tym numerze formalnie pozostaje w strukturze kodeksu, ale nie zawiera żadnej treści normatywnej. Ustawodawca zdecydował o usunięciu dotychczasowej regulacji, jednocześnie nie zmieniając numeracji pozostałych artykułów, aby nie zaburzać odesłań w innych aktach prawnych i w dokumentach procesowych. W praktyce artykuł taki jest "pustym miejscem" w kodeksie: można go zacytować jako numer, lecz nie da się z niego wyprowadzić żadnego uprawnienia ani obowiązku. Z tego powodu art. 786(1) KPC nie może być samodzielną podstawą wniosku, zarzutu ani rozstrzygnięcia sądu.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony przepis nie znajduje zastosowania do spraw wszczynanych i prowadzonych obecnie. Znaczenie art. 786(1) KPC jest dziś przede wszystkim historyczne i porządkowe: pojawia się w starszych komentarzach, w archiwalnych wersjach kodeksu, w dawnych pismach procesowych oraz w orzeczeniach wydanych w czasie, gdy przepis obowiązywał. Do oceny, czy dawna treść może mieć jeszcze jakiekolwiek znaczenie, konieczne jest sięgnięcie do przepisów przejściowych ustawy nowelizującej, ponieważ to one rozstrzygają o losie postępowań będących w toku w dniu wejścia zmian w życie. Reguły dotyczące tytułów egzekucyjnych i klauzuli wykonalności, w których sąsiedztwie znajduje się ten artykuł, należy dziś odczytywać z pozostałych, obowiązujących jednostek działu o tytułach egzekucyjnych i klauzuli wykonalności. Innymi słowy: nie szuka się treści w art. 786(1) KPC, lecz w przepisach, które go zastąpiły lub przejęły jego funkcję.

Przykład

Osoba prowadząca sprawę egzekucyjną znajduje w internecie starszy wzór wniosku, w którym jako podstawę prawną wskazano art. 786(1) KPC. Po otwarciu aktualnego tekstu kodeksu okazuje się, że przy tym numerze widnieje jedynie adnotacja "(uchylony)", a więc powołanie się na niego niczego nie uzasadnia. Właściwym krokiem jest sprawdzenie, które obowiązujące przepisy regulują dziś daną czynność, i wskazanie ich w piśmie zamiast nieaktualnej jednostki. Dzięki temu pismo nie zostanie uznane za oparte na nieistniejącej podstawie prawnej, co ułatwia jego rozpoznanie przez sąd.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro numer artykułu nadal figuruje w kodeksie, to przepis obowiązuje - o obowiązywaniu decyduje treść, a nie sama numeracja. Drugim jest korzystanie z nieaktualnych zbiorów przepisów, wydruków lub wzorów pism sprzed nowelizacji, bez porównania ich z tekstem aktualnym. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że uchylenie przepisu automatycznie unieważnia czynności dokonane wcześniej na jego podstawie; skutki zdarzeń z przeszłości ocenia się z uwzględnieniem przepisów przejściowych. Warto też pamiętać, że górny indeks przy numerze (786 z indeksem 1) oznacza artykuł dodany nowelizacją, a nie ustęp czy paragraf innego artykułu. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza dotyczącej egzekucji lub czynności podjętych przed zmianą przepisów, warto skonsultować się z prawnikiem.