Art. 772.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 772 Kodeksu postępowania cywilnego ma obecnie status przepisu uchylonego. Oznacza to, że w tekście ustawy pozostała wyłącznie jednostka redakcyjna z oznaczeniem numerycznym oraz adnotacją "(uchylony)", natomiast sama treść normatywna została usunięta przez ustawodawcę. Uchylony przepis nie wyraża żadnej normy prawnej, nie nakłada obowiązków, nie przyznaje uprawnień i nie może być samodzielną podstawą jakiegokolwiek rozstrzygnięcia sądu ani czynności komornika. Numeracja artykułów w kodeksie zostaje jednak zachowana, aby nie zaburzać odesłań zawartych w innych przepisach i aby nie utrudniać korzystania z wcześniejszego orzecznictwa oraz literatury. Z tego powodu w tekstach jednolitych Kodeksu postępowania cywilnego spotyka się "puste" artykuły, które nie znikają z ustawy, lecz pozostają jako ślad po dawnej regulacji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Uchylony art. 772 KPC nie znajduje zastosowania do spraw prowadzonych według aktualnego stanu prawnego. Znaczenie praktyczne zachowuje jedynie w kontekście historycznym oraz przy ocenie zdarzeń i czynności procesowych dokonanych w czasie, gdy przepis jeszcze obowiązywał. O tym, czy do konkretnej sprawy stosuje się dawne brzmienie kodeksu, rozstrzygają przepisy przejściowe ustawy nowelizującej - to one wskazują, czy postępowania wszczęte przed zmianą toczą się nadal na starych zasadach, czy też od razu według nowych reguł. Do uchylonego przepisu sięga się także wtedy, gdy analizuje się starsze orzeczenia lub komentarze, w których powoływano jego treść. W bieżącej praktyce należy natomiast ustalić, czy dana materia została przeniesiona do innej jednostki redakcyjnej kodeksu, czy też ustawodawca zrezygnował z jej regulowania.

Przykład

Osoba analizująca dokumenty z dawnego postępowania egzekucyjnego znajduje w piśmie procesowym powołanie się na art. 772 KPC. Po sprawdzeniu aktualnego tekstu ustawy okazuje się, że artykuł ten widnieje jako uchylony, co budzi wątpliwość, czy pismo było prawidłowe. W rzeczywistości powołanie mogło być poprawne w dacie jego sporządzenia, ponieważ przepis wówczas obowiązywał. Aby ocenić sytuację, trzeba porównać datę czynności z datą wejścia w życie nowelizacji oraz sprawdzić przepisy przejściowe, które określają, jakie brzmienie kodeksu stosuje się do tej sprawy.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest przyjęcie, że skoro artykuł nadal figuruje w spisie treści kodeksu, to wciąż obowiązuje - adnotacja "(uchylony)" jednoznacznie temu przeczy. Drugim błędem jest odwrotne założenie, że uchylenie przepisu automatycznie unieważnia czynności dokonane w okresie jego obowiązywania; skuteczność takich czynności ocenia się co do zasady według prawa z chwili ich dokonania. Mylące bywa również korzystanie z nieaktualnych wydruków ustawy lub starszych opracowań, w których artykuł wciąż ma treść. Wreszcie nie należy zakładać, że materia z uchylonego przepisu została po prostu skreślona - często zostaje ona przeniesiona w zmienionym kształcie do innego artykułu. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy wchodzi w grę ocena skutków dawnych czynności procesowych, warto skonsultować się z prawnikiem.