Art. 767⁴.

Co stanowi przepis

Art. 767(4) KPC porządkuje zasady zaskarżania postanowień sądu wydawanych w postępowaniu egzekucyjnym. Paragraf 1 wprowadza regułę, zgodnie z którą zażalenie na postanowienie sądu przysługuje wyłącznie w wypadkach wskazanych w ustawie - nie ma więc ogólnej, nieograniczonej możliwości zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia sądu w toku egzekucji. Paragraf 1(1) przesądza, że co do zasady zażalenie rozpoznaje ten sam sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, w składzie trzech sędziów, orzekając jednak jako sąd drugiej instancji; odpowiednio stosuje się art. 394(1a) § 3 KPC. Paragraf 1(2) wskazuje wyjątki, w których właściwy jest sąd drugiej instancji: chodzi o postanowienia dotyczące czynności w sprawach wymienionych w art. 759 § 1(1) pkt 4-6, postanowienia wydane po rozpoznaniu zarzutów przeciwko planowi podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości oraz postanowienia wydane na podstawie art. 1037 § 1 KPC. Zgodnie z § 1(3) sąd może przekazać zażalenie sądowi drugiej instancji, gdy przemawia za tym waga orzeczenia lub jego precedensowy charakter, a sąd drugiej instancji w razie braku podstaw zwraca sprawę sądowi właściwemu. Paragraf 1(4) przewiduje skład jednoosobowy w sądzie drugiej instancji, a § 2 i § 3 wyłączają odpowiednio skargę kasacyjną od postanowienia sądu drugiej instancji wydanego po rozpoznaniu zażalenia oraz skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawach egzekucyjnych.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wtedy, gdy w toku postępowania egzekucyjnego zapada postanowienie sądu, a strona lub uczestnik chce je zaskarżyć. Warunkiem dopuszczalności zażalenia jest istnienie wyraźnej podstawy ustawowej - jeżeli ustawa nie przewiduje zażalenia na dane postanowienie, środek ten jest niedopuszczalny. Art. 767(4) KPC rozstrzyga też praktyczne pytanie o to, który sąd i w jakim składzie zażalenie rozpozna, co ma znaczenie dla przebiegu i czasu trwania kontroli instancyjnej. Przepis zamyka wreszcie drogę do dalszych nadzwyczajnych środków zaskarżenia w sprawach egzekucyjnych.

Przykład

Dłużnik składa skargę na czynność komornika, a sąd rejonowy oddala ją postanowieniem. Jeżeli ustawa przewiduje w takiej sytuacji zażalenie, dłużnik może je wnieść, przy czym rozpozna je co do zasady ten sam sąd rejonowy, ale w składzie trzech sędziów działających jako sąd drugiej instancji. Gdyby jednak sprawa dotyczyła zarzutów przeciwko planowi podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości, zażalenie trafiłoby do sądu okręgowego jako sądu drugiej instancji. Po wydaniu postanowienia przez sąd odwoławczy dłużnik nie może już wnieść skargi kasacyjnej.

Częste nieporozumienia

Najczęstszym błędem jest założenie, że każde postanowienie sądu w egzekucji podlega zaskarżeniu - tak nie jest, decyduje wyraźny przepis ustawy. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że zażalenie zawsze rozpoznaje sąd wyższej instancji; model przyjęty w art. 767(4) KPC przewiduje jako regułę zażalenie poziome. Mylące bywa też oczekiwanie dalszej kontroli przez Sąd Najwyższy, tymczasem § 2 i § 3 taką możliwość wyłączają. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.