Art. 755⁴.

Co stanowi przepis

Art. 755(4) KPC nakłada na sąd opiekuńczy obowiązek natychmiastowej reakcji po otrzymaniu zawiadomienia pochodzącego od wskazanych w nim organów. Chodzi o zawiadomienia przewidziane w przepisach ustawy o Policji (art. 15a ust. 4 oraz art. 15ad ust. 4), ustawy o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (art. 18 ust. 6 oraz art. 18d ust. 4), a także o zawiadomienie, o którym mowa w art. 755(2) § 5 KPC. Po jego wpłynięciu sąd bezzwłocznie podejmuje czynności zmierzające do ustalenia sytuacji małoletniego i orzeka w przedmiocie zabezpieczenia. Drugie zdanie przepisu przewiduje, że po ustaleniu sytuacji dziecka sąd wszczyna z urzędu postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej. Wyjątkiem jest sytuacja, w której wszczęcie nie jest konieczne, w szczególności gdy takie postępowanie już się toczy.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Norma ta uruchamia się dopiero wtedy, gdy do sądu opiekuńczego trafi zawiadomienie od organu wymienionego w art. 755(4) KPC. Przesłanką działania sądu nie jest wniosek strony ani inicjatywa rodzica, lecz sam fakt otrzymania informacji o zdarzeniu dotykającym dziecka, najczęściej związanym z interwencją wobec osoby stwarzającej zagrożenie dla domowników. Sąd nie ma tu swobody co do momentu reakcji: ustawodawca posłużył się słowem "bezzwłocznie", co oznacza działanie bez zbędnej zwłoki, a nie w zwykłym toku czynności. Zakres czynności wyjaśniających zależy od okoliczności i może obejmować wywiad, zebranie informacji od organów oraz wysłuchanie osób sprawujących pieczę. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zabezpieczenia oznacza, że sąd może udzielić zabezpieczenia albo uznać, że nie ma ku temu podstaw.

Przykład

Policja podejmuje interwencję w mieszkaniu, w którym przebywa siedmioletnie dziecko, i wydaje wobec jednego z domowników nakaz opuszczenia lokalu, po czym zawiadamia o tym sąd opiekuńczy. Sąd, otrzymawszy zawiadomienie, nie czeka na wniosek drugiego rodzica, lecz od razu zleca ustalenie warunków, w jakich dziecko obecnie przebywa, i sprawdza, kto faktycznie się nim opiekuje. Na tej podstawie orzeka w przedmiocie zabezpieczenia, na przykład co do miejsca pobytu małoletniego na czas trwania postępowania. Jeżeli okaże się, że sytuacja rodzinna wymaga oceny wykonywania władzy rodzicielskiej, sąd wszczyna odpowiednie postępowanie z urzędu, chyba że tożsama sprawa już się toczy.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd zawsze musi wszcząć postępowanie o władzę rodzicielską - przepis wprost dopuszcza odstąpienie od tego, gdy nie ma takiej konieczności. Drugim jest utożsamianie orzeczenia w przedmiocie zabezpieczenia z rozstrzygnięciem o ograniczeniu czy pozbawieniu władzy rodzicielskiej; to odrębne kwestie. Nietrafne jest też założenie, że rodzic musi złożyć wniosek, by sąd zadziałał, skoro art. 755(4) KPC przewiduje działanie z urzędu. Warto również pamiętać, że przepis nie zastępuje regulacji materialnoprawnych Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, lecz wyznacza tryb reakcji sądu. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.