Art. 752⁵.

Co stanowi przepis

Art. 752(5) KPC wprowadza bardzo mocną sankcję dla rozporządzeń dokonywanych przez obowiązanego po ustanowieniu zarządu przymusowego nad jego majątkiem lub jego częścią. Zgodnie z tym przepisem czynności prawne obowiązanego, które dotyczą majątku objętego zarządem przymusowym i zostały podjęte po ustanowieniu zarządu, są nieważne. Nieważność ta następuje z mocy samego prawa, a więc nie jest potrzebne odrębne orzeczenie sądu ani zaskarżanie takiej czynności, choć w razie sporu sąd może tę nieważność stwierdzić przy okazji rozpoznawania sprawy. Druga część przepisu wskazuje, że dla określenia czasu powstania skutków ustanowienia zarządu stosuje się odpowiednio art. 910 KPC, czyli regulację dotyczącą chwili, w której zajęcie wywołuje skutki wobec dłużnika i osób trzecich. Dzięki temu odesłaniu nie ma wątpliwości, od którego momentu obowiązany traci możliwość skutecznego dysponowania składnikami majątku objętymi zarządem.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w postępowaniu zabezpieczającym, gdy sąd udzielił zabezpieczenia poprzez ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem, gospodarstwem rolnym albo inną częścią majątku obowiązanego. Warunkiem zastosowania sankcji nieważności jest to, aby czynność prawna dotyczyła majątku faktycznie objętego zarządem, a nie innych, nieobjętych zabezpieczeniem składników majątkowych obowiązanego. Znaczenie ma również moment dokonania czynności: sankcja obejmuje tylko czynności podjęte po powstaniu skutków ustanowienia zarządu, ustalanych według odpowiednio stosowanego art. 910 KPC. Czynności dokonane wcześniej pozostają ważne, choć mogą podlegać ocenie na innych podstawach prawnych, przewidzianych w odrębnych przepisach.

Przykład

Sąd, zabezpieczając roszczenie wierzyciela, ustanowił zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem prowadzonym przez obowiązanego. Mimo to obowiązany zawarł umowę sprzedaży maszyny produkcyjnej wchodzącej w skład tego przedsiębiorstwa i wydał ją nabywcy. Taka umowa, jako czynność prawna dotycząca majątku objętego zarządem i podjęta po ustanowieniu zarządu, jest nieważna na podstawie art. 752(5) KPC, co oznacza, że nie wywołuje zamierzonych skutków prawnych. Rozliczenia między obowiązanym a nabywcą będą wówczas oceniane według przepisów o świadczeniu nienależnym, a maszyna pozostaje elementem majątku objętego zarządem.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że nieważność dotyczy każdej czynności obowiązanego - tymczasem sankcja odnosi się wyłącznie do czynności dotyczących majątku objętego zarządem. Drugim nieporozumieniem jest założenie, że dobra wiara kontrahenta sanuje umowę; przepis nie uzależnia nieważności od wiedzy drugiej strony o ustanowieniu zarządu. Trzecim częstym błędem jest mylenie chwili wydania postanowienia sądu z chwilą powstania skutków zarządu, podczas gdy o tym momencie decyduje odpowiednio stosowany art. 910 KPC. Warto też pamiętać, że zarząd przymusowy nie odbiera obowiązanemu wszystkich praw, lecz wyłącza samodzielne rozporządzanie objętym nim majątkiem. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o ocenę skuteczności konkretnej umowy, warto skonsultować się z prawnikiem.