Art. 723.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 723 KPC wprowadza sankcję za zlekceważenie wezwania sądu dokonanego na podstawie artykułu poprzedzającego, czyli art. 722 KPC. Zgodnie z § 1 sąd może skazać na grzywnę każdego, kto nie uczyni zadość takiemu wezwaniu. Przepis posługuje się słowem "może", a więc nałożenie grzywny jest pozostawione ocenie sądu, a nie następuje automatycznie przy każdym uchybieniu. Paragraf 2 rozstrzyga sytuację, w której wezwanie skierowano do osoby prawnej lub innej organizacji: ukaraniu podlega wtedy nie sam podmiot zbiorowy, lecz jego kierownik albo ten pracownik, którego obowiązkiem było wykonanie wezwania. Konstrukcja ta wskazuje, że odpowiedzialność ma charakter osobisty i wiąże się z faktycznym zakresem obowiązków danej osoby w strukturze organizacji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Stosowanie art. 723 KPC jest zawsze wtórne wobec wcześniejszego, prawidłowo dokonanego wezwania. Najpierw musi istnieć skuteczne wezwanie sądu w trybie art. 722 KPC, a dopiero jego niewykonanie otwiera drogę do grzywny. Konieczne jest, aby adresat wezwania rzeczywiście je otrzymał i miał realną możliwość zastosowania się do niego w wyznaczonym zakresie. Gdy adresatem jest podmiot zbiorowy, sąd powinien ustalić, kto w danej strukturze odpowiadał za wykonanie wezwania - kierownik czy konkretny pracownik. Sąd bierze pod uwagę, czy uchybienie było zawinione, czy też wynikało z przyczyn obiektywnych, na przykład z braku żądanych informacji lub niemożności ich uzyskania.

Przykład zastosowania

Sąd, prowadząc postępowanie zabezpieczające, wzywa spółkę do udzielenia określonych informacji niezbędnych dla wykonania zabezpieczenia. Wezwanie jest skutecznie doręczone, jednak spółka nie udziela odpowiedzi ani nie wyjaśnia przyczyn milczenia. W takiej sytuacji sąd może na podstawie art. 723 § 1 i § 2 KPC nałożyć grzywnę nie na spółkę jako taką, lecz na członka zarządu kierującego jej sprawami albo na pracownika, do którego obowiązków należało przygotowanie i przesłanie odpowiedzi. Jeżeli natomiast osoba ta wykaże, że wezwanie nie zostało jej przekazane wewnątrz organizacji albo że dane obiektywnie nie istniały, sąd może odstąpić od ukarania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że grzywna z art. 723 KPC jest karą kryminalną - ma ona charakter porządkowy i służy wymuszeniu współdziałania z sądem. Drugim jest założenie, że ukarany zostaje sam podmiot zbiorowy; § 2 wyraźnie przenosi odpowiedzialność na osobę fizyczną pełniącą określoną funkcję lub wykonującą określony obowiązek. Trzecie nieporozumienie dotyczy automatyzmu: sąd może, ale nie musi nałożyć grzywnę, więc wyjaśnienie przyczyn uchybienia bywa skuteczne. Nie należy też mylić tej grzywny z kosztami postępowania ani traktować jej zapłaty jako zwolnienia z obowiązku wykonania wezwania - obowiązek pozostaje aktualny. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy grzywna została już nałożona, warto skonsultować się z prawnikiem.