Co dokładnie stanowi przepis
Art. 718 KPC reguluje dwie kwestie związane z postępowaniem o odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt sądowych: krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku oraz terminy, w jakich taki wniosek można zgłosić. Zgodnie z § 1 wniosek o odtworzenie akt może złożyć strona, uczestnik postępowania albo interwenient. Paragraf 2 wprowadza rozróżnienie czasowe: jeżeli akta dotyczą sprawy będącej nadal w toku, wniosek można zgłosić w ciągu trzech lat od zaginięcia lub zniszczenia akt, natomiast jeżeli sprawa została prawomocnie zakończona - w ciągu dziesięciu lat od tej chwili. Paragraf 3 przewiduje wyłom od tych ograniczeń: nie stosuje się ich do wniosku o odtworzenie akt sprawy o prawa stanu, a więc dotyczącej takich kwestii jak pochodzenie dziecka czy istnienie małżeństwa.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy akta sądowe faktycznie zaginęły lub uległy zniszczeniu, na przykład wskutek pożaru, zalania, zdarzenia losowego albo zagubienia przy przekazywaniu między sądami. Konieczne jest, aby osoba składająca wniosek miała w danym postępowaniu status procesowy wskazany w § 1 - nie wystarczy sam interes faktyczny w poznaniu treści akt. Terminy z § 2 liczy się odmiennie w zależności od tego, czy postępowanie trwa, czy zostało prawomocnie zakończone, dlatego przed złożeniem wniosku warto ustalić moment zaginięcia akt oraz datę uprawomocnienia się orzeczenia. W sprawach o prawa stanu ograniczenia czasowe w ogóle nie działają, co odzwierciedla trwałe znaczenie takich rozstrzygnięć dla sytuacji osobistej i rodzinnej człowieka.
Przykład zastosowania
Pan Marek prowadził przed sądem sprawę o zapłatę, która zakończyła się prawomocnym wyrokiem. Po kilku latach okazało się, że akta uległy zniszczeniu w wyniku awarii instalacji wodnej w archiwum sądu, a powodowi potrzebne są dokumenty do dalszych czynności. Ponieważ od zniszczenia akt nie upłynęło jeszcze dziesięć lat, pan Marek jako strona postępowania może złożyć wniosek o odtworzenie akt na podstawie art. 718 KPC. Gdyby ta sama sytuacja dotyczyła sprawy o ustalenie ojcostwa, żaden termin nie stanowiłby przeszkody, ponieważ jest to sprawa o prawa stanu.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że wniosek może złożyć każdy zainteresowany, na przykład dalszy krewny czy potencjalny nabywca nieruchomości - przepis wymienia wyłącznie stronę, uczestnika postępowania i interwenienta. Drugim jest mylenie momentu, od którego liczy się termin: w sprawie prawomocnie zakończonej ustawa odwołuje się do chwili wskazanej w § 2, a nie do dnia, w którym wnioskodawca dowiedział się o utracie akt. Trzecim nieporozumieniem jest założenie, że odtworzenie akt oznacza ponowne rozpoznanie sprawy - celem postępowania jest odtworzenie treści dokumentów, a nie zmiana rozstrzygnięcia. Warto też pamiętać, że wyjątek z § 3 dotyczy wyłącznie spraw o prawa stanu, a nie wszystkich spraw rodzinnych. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie zachowania terminu, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
