Co stanowi przepis
Art. 717 KPC należy do przepisów regulujących postępowanie w przedmiocie odtworzenia zaginionych lub zniszczonych akt sądowych. Paragraf 1 formułuje zasadę ogólną: sąd wszczyna takie postępowanie z urzędu albo na wniosek, co oznacza, że inicjatywa może wyjść zarówno od samego sądu, jak i od zainteresowanego podmiotu. Paragraf 2 wprowadza od tej zasady istotny wyjątek - jeżeli zaginięcie lub zniszczenie akt nastąpiło wskutek siły wyższej, postępowanie wszczyna się wyłącznie na wniosek. Ustawodawca przewiduje jednak wyjątek od tego wyjątku: nawet w razie działania siły wyższej sąd może działać z urzędu, jeżeli sprawa, której akta przepadły, była wszczęta z urzędu lub mogła być w ten sposób wszczęta. Konstrukcja przepisu opiera się więc na powiązaniu trybu wszczęcia postępowania odtworzeniowego z charakterem sprawy głównej oraz z przyczyną utraty akt.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis stosuje się wtedy, gdy akta sprawy cywilnej - w całości lub w części - zaginęły albo uległy zniszczeniu, a ich treść jest potrzebna do dalszego biegu sprawy lub do wykazania jej wyniku. Przesłanką zastosowania § 2 jest ustalenie, że utrata akt miała źródło w sile wyższej, czyli w zdarzeniu zewnętrznym, nadzwyczajnym i takim, któremu nie można było zapobiec, na przykład w powodzi, pożarze o charakterze żywiołowym czy działaniach wojennych. Jeżeli natomiast akta zaginęły z innych przyczyn, na przykład wskutek zaniedbania organizacyjnego lub błędu w obiegu dokumentów, obowiązuje zasada z § 1 i sąd może działać także z własnej inicjatywy. Drugim kryterium, które trzeba zbadać w ramach § 2, jest to, czy sprawa mogła zostać wszczęta z urzędu, co dotyczy zwłaszcza części spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym.
Przykład
W sądzie rejonowym dochodzi do zalania archiwum po gwałtownej ulewie i zniszczeniu części akt, w tym akt sprawy o zapłatę między dwoma przedsiębiorcami. Ponieważ przyczyną zniszczenia była siła wyższa, a sprawa o zapłatę nie mogła zostać wszczęta z urzędu, sąd nie podejmie działań samodzielnie - konieczny będzie wniosek jednej ze stron. Jeżeli jednak w tym samym zalanym zbiorze znalazły się akta sprawy opiekuńczej dotyczącej małoletniego, którą sąd mógł wszcząć z urzędu, art. 717 § 2 KPC pozwala na wszczęcie postępowania odtworzeniowego bez wniosku. Różnica praktyczna jest zatem istotna: w pierwszym przypadku bierność stron oznacza brak postępowania, w drugim sąd zadziała sam.
Częste nieporozumienia
Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd zawsze odtwarza akta z urzędu, skoro to on je przechowuje; art. 717 § 2 KPC wyraźnie temu przeczy w razie siły wyższej. Drugim nieporozumieniem jest zbyt szerokie rozumienie siły wyższej i zaliczanie do niej każdego zdarzenia losowego, także zwykłego zagubienia dokumentów. Trzeci błąd polega na pomijaniu wyjątku z drugiego zdania § 2, który przywraca możliwość działania sądu z urzędu w sprawach o odpowiednim charakterze. Warto też pamiętać, że przepis reguluje wyłącznie sposób wszczęcia postępowania, a nie samą treść ani skutki odtworzenia akt. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
