Art. 693²⁰.

Co stanowi przepis

Art. 693(20) Kodeksu postępowania cywilnego zawiera krótką, ale istotną normę proceduralną: w sprawie o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu sąd może wszcząć postępowanie z urzędu. Oznacza to odstępstwo od ogólnej zasady, zgodnie z którą postępowanie cywilne, w tym postępowanie nieprocesowe, rozpoczyna się zasadniczo na wniosek osoby zainteresowanej. Przepis nie tworzy obowiązku działania sądu, lecz przyznaje mu kompetencję - użyto sformułowania "może wszcząć", a więc decyzja o uruchomieniu postępowania należy do sądu. Regulacja ta jest częścią przepisów o postępowaniu w sprawach depozytowych i dotyczy wyłącznie jednej kategorii spraw, to jest stwierdzenia likwidacji depozytu, który nie został przez uprawnionego podjęty.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 693(20) KPC znajduje zastosowanie wtedy, gdy przedmiotem sprawy jest stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu, a więc sytuacja, w której złożone do depozytu środki lub rzeczy pozostają nieodebrane przez osobę uprawnioną. Przepis dotyczy etapu wszczęcia postępowania i nie reguluje samych przesłanek materialnych likwidacji depozytu ani sposobu jej przeprowadzenia. Możliwość działania z urzędu ma znaczenie praktyczne przede wszystkim tam, gdzie brak jest podmiotu zainteresowanego złożeniem wniosku albo gdy podmiot taki pozostaje bierny. Dzięki temu sprawy depozytowe nie pozostają w zawieszeniu przez czas nieokreślony wyłącznie z powodu braku inicjatywy stron. Poza sprawami o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu przepis ten nie może być stosowany.

Przykład

Do depozytu sądowego złożono kwotę pieniężną należną osobie, której miejsca pobytu nie udało się ustalić. Mimo upływu długiego czasu nikt nie zgłasza się po odbiór świadczenia, a żaden z uczestników wcześniejszego postępowania nie składa wniosku dotyczącego depozytu. W takiej sytuacji sąd, dysponując informacją o niepodjętym depozycie, może na podstawie art. 693(20) KPC sam wszcząć postępowanie o stwierdzenie jego likwidacji, bez oczekiwania na wniosek. Postępowanie toczy się wówczas według reguł przewidzianych dla spraw depozytowych, a fakt wszczęcia go z urzędu nie zmienia zakresu ustaleń, jakich musi dokonać sąd.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest odczytywanie art. 693(20) KPC jako podstawy do wszczynania z urzędu wszystkich spraw depozytowych - przepis dotyczy wyłącznie stwierdzenia likwidacji niepodjętego depozytu. Drugim nieporozumieniem jest przekonanie, że sąd ma obowiązek działać z urzędu w każdej takiej sprawie; ustawodawca posłużył się formułą fakultatywną. Trzecim jest założenie, że wszczęcie postępowania z urzędu wyłącza możliwość złożenia wniosku przez osobę zainteresowaną - przepis takiego skutku nie przewiduje. Wreszcie samo wszczęcie postępowania nie przesądza jeszcze o wyniku sprawy, ponieważ sąd bada, czy przesłanki likwidacji depozytu zostały spełnione. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy chodzi o odzyskanie złożonych do depozytu środków, warto skonsultować się z prawnikiem.