Art. 693¹¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 693(11) KPC reguluje końcowy etap postępowania o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego, czyli kwestię tego, komu i kiedy depozyt zostanie ostatecznie wydany. Paragraf 1 przewiduje, że na żądanie dłużnika sąd zwróci mu depozyt, o ile wierzyciel nie zażądał wcześniej jego wydania. Oznacza to, że dopóki wierzyciel pozostaje bierny, dłużnik zachowuje możliwość odzyskania tego, co złożył, i wycofania się ze skutków złożenia do depozytu. Paragraf 2 rozstrzyga zaś sytuację kolizyjną: jeżeli wniosek dłużnika o zwrot depozytu i wniosek wierzyciela o jego wydanie zostały zgłoszone równocześnie, sąd postanowi wydać depozyt wierzycielowi. Ustawodawca przyznał więc pierwszeństwo interesowi wierzyciela, dla którego świadczenie zostało pierwotnie złożone.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się wyłącznie wtedy, gdy doszło już do skutecznego złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego na podstawie postanowienia sądu. Warunkiem zwrotu depozytu dłużnikowi jest brak żądania wydania ze strony wierzyciela - jeśli wierzyciel wcześniej zgłosił się po depozyt, droga do zwrotu jest zamknięta. Przepis znajduje zastosowanie niezależnie od tego, jaka była przyczyna złożenia do depozytu, na przykład nieznane miejsce pobytu wierzyciela, spór co do tego, kto jest wierzycielem, czy odmowa przyjęcia świadczenia. Kluczowe znaczenie ma kolejność wniosków, a w razie ich jednoczesnego zgłoszenia - reguła z § 2, która nie pozostawia sądowi swobody oceny.

Przykład

Przedsiębiorca ma zapłacić kontrahentowi 30 000 zł, ale kontrahent odmawia przyjęcia zapłaty, kwestionując sposób rozliczenia. Przedsiębiorca składa kwotę do depozytu sądowego, a po kilku miesiącach uznaje, że strony i tak zawrą ugodę, więc wnosi o zwrot depozytu. Jeżeli kontrahent do tego czasu nie wystąpił o wydanie pieniędzy, sąd na podstawie art. 693(11) § 1 KPC zwróci kwotę dłużnikowi. Gdyby jednak oba wnioski wpłynęły w tym samym czasie, sąd zgodnie z § 2 postanowi wydać depozyt kontrahentowi jako wierzycielowi.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że dłużnik może odzyskać depozyt w każdej chwili i bez ograniczeń - żądanie wierzyciela skutecznie blokuje zwrot. Drugim jest założenie, że sąd w postępowaniu depozytowym bada zasadność roszczenia i rozstrzyga spór między stronami; postępowanie to ma charakter formalny i nie zastępuje procesu o zapłatę. Trzecie nieporozumienie dotyczy skutków materialnoprawnych: odebranie depozytu przez dłużnika oznacza, że złożenie do depozytu traktuje się tak, jakby nie nastąpiło, a więc dług nadal istnieje. Warto też pamiętać, że przepis nie przesądza, kto ostatecznie ma rację w sporze - wydanie depozytu wierzycielowi nie jest wyrokiem uznającym jego roszczenie. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ skutki odebrania lub zwrotu depozytu mogą być trudne do odwrócenia.