Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Aktualizacja: 18 sierpnia 2026
Przepisów niniejszego działu nie stosuje się w sprawach o odszkodowanie.
Zapytaj o orzecznictwo do art. 691(9) KPC
Odpowiedź z cytowanymi sygnaturami, do sprawdzenia w źródle.
Art. 691⁹ KPC zawiera krótką, ale istotną normę wyłączającą. Stanowi on, że przepisów danego działu Kodeksu postępowania cywilnego nie stosuje się w sprawach o odszkodowanie. Chodzi o dział regulujący postępowanie w sprawach z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego, czyli o zespół przepisów odrębnych, poprzedzających komentowany artykuł. Przepis ten zamyka ten blok regulacji i wyznacza granicę jego zastosowania. Skutek jest taki, że sprawa, której przedmiotem jest odszkodowanie, nie może być prowadzona według zasad tego działu, nawet jeżeli pozostaje związana z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa państwowego lub jego organów.
Art. 691⁹ KPC znajduje zastosowanie zawsze wtedy, gdy trzeba ocenić, według jakich reguł ma toczyć się konkretne postępowanie. Kluczowe jest ustalenie przedmiotu żądania: jeżeli powód domaga się zapłaty odszkodowania, czyli naprawienia szkody w pieniądzu, przepisy odrębne tego działu są wyłączone. Nie ma przy tym znaczenia, że tło sporu dotyczy relacji między organami przedsiębiorstwa państwowego, organem założycielskim czy samorządem załogi. Wyłączenie ma charakter przedmiotowy, a nie podmiotowy, więc decyduje treść roszczenia, a nie to, kto występuje w sprawie. W takiej sytuacji zastosowanie znajdują ogólne przepisy o postępowaniu cywilnym, dotyczące trybu, właściwości sądu i przebiegu procesu.
Załóżmy, że w przedsiębiorstwie państwowym doszło do sporu między organem założycielskim a organem samorządu załogi, dotyczącego jednej z decyzji podjętych w przedsiębiorstwie. Część zagadnień z tego zakresu może być rozpoznawana w postępowaniu odrębnym uregulowanym w omawianym dziale. Jeżeli jednak jedna ze stron uzna, że wskutek określonych działań poniosła szkodę majątkową i wystąpi z żądaniem zapłaty odszkodowania, sprawa nie będzie rozpoznawana według przepisów tego działu. Sąd zastosuje wówczas ogólne reguły procesu cywilnego, a podstawy materialnoprawne roszczenia będą wynikały z przepisów o odpowiedzialności odszkodowawczej.
Pierwszym błędem jest przekonanie, że skoro spór dotyczy przedsiębiorstwa państwowego, to zawsze stosuje się przepisy odrębne. Art. 691⁹ KPC wyraźnie temu przeczy w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych. Drugie nieporozumienie polega na traktowaniu tego przepisu jako wyłączenia drogi sądowej - tak nie jest, sprawa o odszkodowanie nadal może być rozpoznana przez sąd, tyle że w innym trybie. Trzecim błędem jest łączenie w jednym pozwie żądań o różnym charakterze bez refleksji nad tym, według jakich przepisów każde z nich ma być rozpoznane. Warto też pamiętać, że sama nazwa nadana roszczeniu przez stronę nie przesądza jego kwalifikacji - decyduje rzeczywista treść żądania i okoliczności faktyczne wskazane w pozwie.
W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy ocenie charakteru roszczenia i właściwego trybu postępowania, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
Przepis wyłącza stosowanie przepisów działu dotyczącego spraw z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi w sprawach o odszkodowanie. Jest to norma o charakterze wyłączającym, wyznaczająca granicę zastosowania tych regulacji odrębnych.
Nie. Przepis nie zamyka drogi sądowej, a jedynie wskazuje, że sprawa o odszkodowanie nie jest rozpoznawana według przepisów tego działu. Zastosowanie znajdują wówczas ogólne przepisy postępowania cywilnego.
Decyduje treść żądania i okoliczności faktyczne wskazane w pozwie, a nie nazwa nadana roszczeniu przez stronę. Jeżeli powód domaga się naprawienia szkody, mamy do czynienia ze sprawą o odszkodowanie.
Nie. Wyłączenie z art. 691⁹ KPC ma charakter przedmiotowy i odnosi się do rodzaju sprawy, a nie do statusu stron. Nawet spór z udziałem organów przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli dotyczy odszkodowania, jest objęty tym wyłączeniem.
Stosuje się ogólne przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące trybu, właściwości sądu i przebiegu procesu. Podstawy samego roszczenia wynikają natomiast z przepisów prawa materialnego o odpowiedzialności odszkodowawczej.
Powiadomimy Cię, gdy pojawią się nowe orzeczenia lub nowelizacje.
PrawMi odpowiada z cytowanymi przepisami i sygnaturami orzeczeń.
Zapytaj o art. 691(9)