Art. 691⁷.

Co stanowi przepis

Art. 6917 KPC formułuje krótką, ale doniosłą zasadę: orzeczenie, które rozstrzyga spór, może zapaść wyłącznie po przeprowadzeniu rozprawy. Oznacza to, że sąd nie może zakończyć sprawy merytorycznym rozstrzygnięciem sporu na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie na podstawie akt i pism złożonych przez uczestników. Rozprawa jest tu obligatoryjnym etapem poprzedzającym wydanie orzeczenia, a nie fakultatywnym udogodnieniem, z którego sąd może zrezygnować ze względów organizacyjnych. Przepis chroni w ten sposób jawność postępowania oraz prawo stron i uczestników do bezpośredniego przedstawienia swoich racji przed sądem. Sama treść art. 6917 KPC nie przesądza natomiast o formie orzeczenia ani o jego dalszym zaskarżeniu - reguluje wyłącznie moment i tryb, w jakim rozstrzygnięcie może zostać wydane.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 6917 KPC należy do przepisów regulujących odrębny tryb rozpoznawania spraw, w którym sąd rozstrzyga spór powstały pomiędzy określonymi podmiotami. Zastosowanie tej normy aktualizuje się wtedy, gdy przedmiotem rozpoznania jest właśnie spór, a sąd zmierza do jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Nie obejmuje ona natomiast wszystkich czynności podejmowanych w toku sprawy - rozstrzygnięcia o charakterze porządkowym, wpadkowym czy formalnym mogą zapadać w innym trybie, jeżeli przepisy szczególne na to pozwalają. Kluczowe jest ustalenie, czy dane orzeczenie rzeczywiście rozstrzyga spór co do istoty, ponieważ tylko wtedy uprzednia rozprawa jest bezwzględnie wymagana. Przepis odnosi się do sądu, a nie do stron - to sąd ma obowiązek wyznaczyć rozprawę, choćby uczestnicy postępowania nie składali w tym zakresie żadnych wniosków.

Przykład

Do sądu trafia sprawa, w której dwa podmioty pozostają w sporze i każdy z nich przedstawia obszerne pismo z załącznikami. Materiał wydaje się kompletny, a stanowiska są jasno opisane, więc mogłoby się wydawać, że sąd może od razu wydać rozstrzygnięcie na posiedzeniu niejawnym. Art. 6917 KPC stoi jednak temu na przeszkodzie: sąd musi wyznaczyć rozprawę, zawiadomić o niej uczestników i umożliwić im wypowiedzenie się ustnie. Dopiero po zamknięciu rozprawy może zapaść orzeczenie rozstrzygające spór, nawet jeżeli jego treść wynikałaby już wcześniej z akt.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że zgoda uczestników na rozpoznanie sprawy bez rozprawy zwalnia sąd z obowiązku jej przeprowadzenia - art. 6917 KPC nie uzależnia tego wymogu od woli stron. Drugim jest utożsamianie każdego postanowienia wydanego w sprawie z orzeczeniem rozstrzygającym spór, co prowadzi do niepotrzebnych zarzutów procesowych. Trzecim - założenie, że niestawiennictwo uczestnika na rozprawie oznacza, iż wymóg z tego przepisu nie został spełniony; istotne jest prawidłowe przeprowadzenie rozprawy, a nie faktyczna obecność wszystkich zainteresowanych. Warto też pamiętać, że przepis ten trzeba czytać łącznie z pozostałymi regulacjami danego trybu postępowania, a nie w oderwaniu od nich. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności i przebieg postępowania.