Art. 691³.

Co stanowi przepis

Art. 691(3) KPC rozszerza krąg podmiotów, którym w określonej kategorii spraw przysługuje zdolność sądowa, czyli zdolność występowania w procesie cywilnym w charakterze strony lub uczestnika postępowania. Przepis stanowi, że w sprawach, o których mowa w art. 691(1) KPC, zdolność sądową mają ponadto dyrektor przedsiębiorstwa, działający w tym charakterze, oraz rada pracownicza przedsiębiorstwa. Słowo "ponadto" jest tu istotne: chodzi o poszerzenie ogólnych reguł zdolności sądowej wynikających z art. 64 KPC, a nie o ich zastąpienie. W konsekwencji dyrektor i rada pracownicza, które same w sobie nie są odrębnymi osobami prawnymi ani jednostkami organizacyjnymi wyposażonymi w zdolność prawną, mogą jednak w tych szczególnych sprawach samodzielnie występować przed sądem. Zastrzeżenie "działający w tym charakterze" oznacza, że dyrektor jest stroną nie jako osoba fizyczna dbająca o własne interesy, lecz jako organ przedsiębiorstwa realizujący kompetencje przypisane temu stanowisku.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis działa wyłącznie w sprawach objętych odesłaniem do art. 691(1) KPC, a więc w postępowaniu odrębnym przewidzianym dla spraw z zakresu przepisów o przedsiębiorstwach państwowych i o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego. Poza tym zakresem art. 691(3) KPC nie znajduje zastosowania i zdolność sądową ocenia się na zasadach ogólnych. Typowo chodzi o spory wynikające z relacji między organami przedsiębiorstwa, w których ustawodawca uznał, że skuteczna ochrona prawna wymaga dopuszczenia do procesu samych organów, a nie jedynie przedsiębiorstwa jako całości. Sąd bada zdolność sądową z urzędu na każdym etapie postępowania, dlatego prawidłowe oznaczenie strony ma znaczenie już w pozwie lub wniosku. Brak zdolności sądowej, jeżeli nie zostanie usunięty, prowadzi do odrzucenia pozwu lub nieważności postępowania.

Przykład

Rada pracownicza przedsiębiorstwa państwowego podejmuje uchwałę, którą dyrektor uznaje za sprzeczną z przepisami i wykraczającą poza kompetencje tego organu. Ponieważ spór dotyczy relacji wewnątrz przedsiębiorstwa i mieści się w kategorii spraw wskazanych w art. 691(1) KPC, dyrektor może wystąpić do sądu, występując właśnie w charakterze organu przedsiębiorstwa. Po drugiej stronie jako podmiot z własną zdolnością sądową może zostać oznaczona rada pracownicza, a nie poszczególni jej członkowie. Dzięki art. 691(3) KPC sąd nie odrzuci pisma z powodu braku zdolności sądowej, mimo że ani dyrektor jako organ, ani rada nie mają odrębnej osobowości prawnej.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przyjmowanie, że dyrektor ma zdolność sądową w każdej sprawie dotyczącej przedsiębiorstwa - tak nie jest, przepis ogranicza się do spraw wskazanych w art. 691(1) KPC. Drugim jest mylenie zdolności sądowej ze zdolnością procesową oraz z legitymacją materialną: to, że dany organ może być stroną, nie przesądza jeszcze, że wygra sprawę. Trzecim nieporozumieniem bywa pozywanie poszczególnych członków rady pracowniczej zamiast rady jako organu. Wreszcie zdarza się pomijanie zastrzeżenia "działający w tym charakterze", które wyklucza korzystanie z tej regulacji w sprawach prywatnych dyrektora. W indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem, ponieważ prawidłowe oznaczenie stron decyduje o dalszym biegu postępowania.