Art. 681.

Co stanowi przepis

Art. 681 KPC reguluje sytuację, w której uczestnicy występują o dział spadku, choć wcześniej nie doszło do formalnego ustalenia, kto i w jakich częściach po zmarłym dziedziczy. Przepis stanowi, że jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jeszcze nie nastąpiło i nie został sporządzony zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku wydaje sąd w toku postępowania działowego. Sąd stosuje wówczas przepisy rozdziału 8, czyli te same zasady, które obowiązują w odrębnym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Oznacza to, że nie trzeba wszczynać dwóch osobnych spraw: kwestia kręgu spadkobierców i wielkości ich udziałów zostaje rozstrzygnięta w ramach sprawy działowej. Art. 681 KPC ma więc charakter porządkujący i służy koncentracji postępowania.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis wchodzi w grę wtedy, gdy toczy się już postępowanie o dział spadku, a jednocześnie brakuje dokumentu potwierdzającego dziedziczenie. Muszą być spełnione dwie przesłanki jednocześnie: nie zapadło wcześniej postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz nie ma zarejestrowanego notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Jeżeli którykolwiek z tych dokumentów istnieje, sąd nie orzeka ponownie o dziedziczeniu, lecz opiera się na tym, co już zostało ustalone. Odesłanie do rozdziału 8 oznacza, że sąd bada te same okoliczności co w zwykłej sprawie spadkowej, w tym istnienie testamentu, krąg spadkobierców ustawowych czy złożone oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.

Przykład

Trzy osoby uważające się za spadkobierców zmarłego rodzica składają wniosek o dział spadku obejmującego mieszkanie i oszczędności. Okazuje się, że po śmierci rodzica nikt nie wystąpił do sądu o stwierdzenie nabycia spadku ani nie udał się do notariusza po akt poświadczenia dziedziczenia. Sąd, prowadząc sprawę działową, na podstawie art. 681 KPC najpierw ustala, kto dziedziczy i w jakich udziałach, odbierając stosowne zapewnienie i badając ewentualny testament. Dopiero po wydaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku możliwe jest rozstrzygnięcie o podziale mieszkania i środków pieniężnych między spadkobierców.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że bez wcześniejszego postanowienia spadkowego nie można w ogóle złożyć wniosku o dział spadku - art. 681 KPC wprost dopuszcza rozstrzygnięcie obu kwestii w jednej sprawie. Drugim jest założenie, że skoro sąd i tak ustali dziedziczenie, można pominąć wskazanie wszystkich potencjalnych spadkobierców czy istniejących testamentów; niepełne informacje mogą przedłużyć postępowanie. Trzecim nieporozumieniem jest mylenie stwierdzenia nabycia spadku z samym działem: pierwsze ustala, kto i w jakiej części dziedziczy, drugie dopiero rozdziela konkretne składniki majątku. Warto też pamiętać, że przepis nie zwalnia z obowiązku uiszczenia opłat i przedstawienia wymaganych dokumentów. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza przy sporze między spadkobiercami, warto skonsultować się z prawnikiem.