Art. 682.

Co stanowi przepis

Art. 682 KPC nakłada na współspadkobierców uczestniczących w postępowaniu o dział spadku obowiązek przedstawienia sądowi określonego zestawu informacji o sobie. Chodzi o wiek, zawód, stan rodzinny oraz dane dotyczące zarobków i majątku, a dodatkowo także zarobków i majątku małżonka danego spadkobiercy. Przepis wymaga również wyjaśnienia, w jaki sposób każdy ze współspadkobierców korzystał ze spadku dotychczas, a więc kto faktycznie zamieszkiwał w domu wchodzącym w skład spadku, kto prowadził gospodarstwo, kto pobierał czynsze lub pożytki. Norma ma charakter otwarty: nakazuje podać także wszelkie inne okoliczności, które mogą wpłynąć na rozstrzygnięcie, co każdy ze współspadkobierców otrzyma ze spadku. Zdanie drugie art. 682 KPC dotyczy szczególnej sytuacji, gdy przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne - wówczas należy podać dane odnoszące się do okoliczności przewidzianych w art. 214 Kodeksu cywilnego.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis stosuje się w sądowym postępowaniu o dział spadku, a więc wtedy, gdy spadek przypadł kilku osobom i trzeba znieść łączącą je wspólność majątku spadkowego. Obowiązek informacyjny obciąża wszystkich uczestników będących współspadkobiercami, niezależnie od tego, kto złożył wniosek. Informacje te służą sądowi do oceny, jaki sposób podziału będzie najwłaściwszy: czy podzielić rzeczy w naturze, czy przyznać składnik jednej osobie z obowiązkiem spłaty na rzecz pozostałych, czy zarządzić sprzedaż. Znaczenie mają zwłaszcza dane o sytuacji majątkowej, ponieważ od nich zależy ocena realnej zdolności do uiszczenia spłat lub dopłat oraz ustalenie terminów i ewentualnego rozłożenia ich na raty. Przy gospodarstwie rolnym dane te pozwalają ustalić, kto daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa.

Przykład

Po śmierci matki dom jednorodzinny odziedziczyło troje rodzeństwa w równych częściach. Sąd, prowadząc sprawę o dział spadku, oczekuje od każdego z nich informacji o wieku, wykonywanym zawodzie, liczbie osób na utrzymaniu oraz o dochodach - własnych i małżonka. Jedno z rodzeństwa mieszka w domu od lat i ponosiło koszty jego utrzymania, co powinno zostać wyjaśnione jako sposób dotychczasowego korzystania ze spadku. Na tej podstawie sąd może rozważyć przyznanie nieruchomości temu uczestnikowi, jeżeli jego sytuacja majątkowa pozwala na spłatę pozostałych, i wyznaczyć realny termin zapłaty.

Częste nieporozumienia

Uczestnicy niekiedy sądzą, że dane o zarobkach małżonka są prywatne i nie muszą być ujawniane - tymczasem art. 682 KPC wprost ich wymaga, ponieważ sytuacja majątkowa rodziny wpływa na zdolność do spłat. Innym błędem jest przekonanie, że sposób dotychczasowego korzystania ze spadku automatycznie przesądza o przyznaniu składnika - jest to jedna z okoliczności, a nie samodzielna podstawa roszczenia. Nie należy też mylić obowiązku informacyjnego z rozliczeniem darowizn czy nakładów, które opierają się na odrębnych podstawach. Wreszcie przepis nie ogranicza się do wyliczonych danych - katalog jest otwarty i obejmuje inne istotne okoliczności. W konkretnej, indywidualnej sprawie warto skonsultować się z prawnikiem.