Art. 668.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 668 KPC daje sądowi spadku uprawnienie do nakazania sprzedaży rzeczy ruchomych wchodzących w skład spadku. Nie dotyczy to jednak dowolnych ruchomości, lecz wyłącznie dwóch kategorii wskazanych wprost w przepisie: rzeczy narażonych na zepsucie oraz rzeczy, których przechowanie pociąga za sobą nadmierne koszty. Przepis rozstrzyga także, w jakim trybie sprzedaż ma nastąpić - zasadą jest sposób przewidziany dla sprzedaży ruchomości w toku egzekucji, a więc tryb znany z postępowania egzekucyjnego. Sąd może jednak od tej zasady odstąpić i określić inny sposób sprzedaży, jeżeli uzna to za właściwe w okolicznościach danej sprawy. Konstrukcja przepisu opiera się zatem na uznaniu sądu ("może nakazać"), a nie na obowiązku działania w każdej sytuacji.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 668 KPC znajduje zastosowanie w postępowaniu spadkowym, w którym majątek po zmarłym pozostaje przez pewien czas bez trwałego zarządu lub bez ustalonego jeszcze kręgu osób uprawnionych. Przesłanką pierwszą jest fizyczna podatność rzeczy na zepsucie, czyli utratę wartości lub przydatności wskutek upływu czasu. Przesłanką drugą jest ekonomiczna nieopłacalność dalszego przechowywania, gdy koszty magazynowania, ubezpieczenia czy konserwacji byłyby nadmierne w stosunku do wartości samej rzeczy. Wystarczy spełnienie jednej z tych przesłanek, ponieważ przepis łączy je spójnikiem "albo". Celem regulacji jest ochrona wartości masy spadkowej - lepiej bowiem zachować pieniądze uzyskane ze sprzedaży niż dopuścić do zniszczenia rzeczy lub "przejedzenia" jej wartości przez koszty.

Przykład

Po śmierci osoby prowadzącej niewielką działalność handlową w magazynie pozostaje partia artykułów spożywczych z krótkim terminem przydatności oraz kilka palet towaru, za których składowanie właściciel hali nalicza wysoki miesięczny czynsz. Krąg spadkobierców nie został jeszcze ustalony, a nikt nie sprawuje faktycznej pieczy nad majątkiem. Sąd spadku, działając na podstawie art. 668 KPC, może nakazać sprzedaż tych ruchomości, aby uniknąć ich zepsucia i dalszego narastania kosztów przechowania. Uzyskana kwota zastępuje wtedy rzeczy w masie spadkowej i podlega dalszym rozliczeniom między osobami uprawnionymi.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że art. 668 KPC pozwala sądowi spieniężyć dowolny składnik spadku, w tym nieruchomość - przepis mówi wyłącznie o rzeczach ruchomych i tylko tych spełniających wskazane przesłanki. Drugim nieporozumieniem jest traktowanie sprzedaży jako podziału spadku; sprzedaż jedynie zamienia rzecz na jej wartość pieniężną, nie przesądzając, komu ostatecznie przypadnie. Trzecim błędem jest założenie, że sprzedaż zawsze musi odbyć się w trybie egzekucyjnym, podczas gdy zdanie drugie wyraźnie dopuszcza określenie przez sąd innego sposobu. Wreszcie "nadmierne koszty" nie oznaczają jakichkolwiek kosztów - chodzi o wydatki rażąco nieproporcjonalne do wartości rzeczy, co sąd ocenia w realiach konkretnej sprawy. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy w grę wchodzi wartościowy majątek ruchomy, warto skonsultować się z prawnikiem.