Art. 668¹.

Co dokładnie stanowi przepis

Art. 668(1) KPC daje sądowi spadku szczególne uprawnienie: na wniosek banku w rozumieniu ustawy z dnia 23 października 2014 r. o odwróconym kredycie hipotecznym sąd może upoważnić kuratora spadku do przeniesienia na ten bank własności nieruchomości albo prawa, o którym mowa w art. 4 ust. 2 tej ustawy, jeżeli stanowią one zabezpieczenie odwróconego kredytu hipotecznego. Upoważnienie obejmuje także dokonanie rozliczenia odwróconego kredytu hipotecznego, a więc czynności zmierzających do zamknięcia stosunku prawnego łączącego bank ze zmarłym kredytobiorcą. Przepis wprowadza przy tym barierę czasową: bank nie może złożyć wniosku wcześniej niż po upływie roku od daty śmierci kredytobiorcy. Ostatnie zdanie przyznaje kuratorowi spadku zdolność procesową w sprawach wynikających z rozliczenia odwróconego kredytu hipotecznego - kurator może w takich sprawach pozywać i być pozywany.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Regulacja dotyczy sytuacji, w której osoba korzystająca z odwróconego kredytu hipotecznego zmarła, a nieruchomość lub inne prawo stanowiące zabezpieczenie wchodzi do spadku. Warunkiem uruchomienia mechanizmu z art. 668(1) KPC jest ustanowienie kuratora spadku, co następuje wtedy, gdy spadkobiercy nie są znani albo nie objęli spadku i majątek wymaga zarządu. Wniosek składa wyłącznie bank będący stroną umowy odwróconego kredytu hipotecznego, a właściwy do jego rozpoznania jest sąd spadku. Sąd nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku - przepis posługuje się sformułowaniem "może upoważnić", co oznacza ocenę okoliczności konkretnej sprawy. Rok od daty śmierci kredytobiorcy to okres, w którym spadkobiercy mogą się ujawnić i samodzielnie rozliczyć zobowiązanie.

Przykład

Starsza osoba zawarła z bankiem umowę odwróconego kredytu hipotecznego, zabezpieczonego na jej mieszkaniu, i otrzymywała z tego tytułu comiesięczne wypłaty. Po jej śmierci nikt nie zgłasza się do spadku, mieszkanie stoi puste, a sąd na wniosek zainteresowanego ustanawia kuratora spadku sprawującego zarząd majątkiem. Po upływie roku od daty śmierci bank składa do sądu spadku wniosek o upoważnienie kuratora do przeniesienia własności mieszkania na bank i rozliczenia kredytu. Jeżeli sąd uwzględni wniosek, kurator dokona przeniesienia własności, a ewentualna nadwyżka wartości nieruchomości ponad zadłużenie podlega rozliczeniu zgodnie z zasadami ustawy o odwróconym kredycie hipotecznym.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że bank przejmuje nieruchomość automatycznie z chwilą śmierci kredytobiorcy - potrzebne jest postanowienie sądu spadku i działanie kuratora. Drugim jest mylenie odwróconego kredytu hipotecznego z rentą dożywotnią, do której art. 668(1) KPC się nie odnosi. Trzecim - traktowanie rocznego terminu jako terminu dla spadkobierców, podczas gdy jest to najwcześniejszy moment złożenia wniosku przez bank. Warto też pamiętać, że upoważnienie kuratora nie pozbawia spadkobierców praw majątkowych ani nie przesądza wyniku rozliczenia, a spory z tego rozliczenia mogą być prowadzone sądownie z udziałem kuratora. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne dokumenty i okoliczności.