Co stanowi przepis
Art. 664 KPC reguluje sposób, w jaki osoba powołana w testamencie na wykonawcę testamentu może odmówić przyjęcia tego obowiązku. Przepis przesądza, że sama wewnętrzna decyzja o rezygnacji nie wystarczy - konieczne jest złożenie oświadczenia w jednej z form wskazanych w ustawie. Oświadczenie o odmowie można złożyć ustnie do protokołu w sądzie spadku, na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym albo przed notariuszem. Druga część przepisu dotyczy działania przez pełnomocnika: pełnomocnictwo do złożenia takiego oświadczenia wymaga formy pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym. Ustawodawca zastrzegł zatem formę kwalifikowaną zarówno dla samego oświadczenia składanego poza sądem, jak i dla umocowania do jego złożenia.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Przepis znajduje zastosowanie wtedy, gdy spadkodawca w testamencie wskazał konkretną osobę jako wykonawcę testamentu, a osoba ta nie chce podjąć się tej funkcji. Powołanie na wykonawcę testamentu nie tworzy przymusu - osoba powołana ma wybór, ale jeżeli decyduje się odmówić, musi to zrobić w sposób sformalizowany, opisany w art. 664 KPC. Sądem właściwym do przyjęcia ustnego oświadczenia jest sąd spadku, czyli sąd prowadzący sprawy związane z danym spadkiem. Wymóg urzędowego poświadczenia podpisu lub udziału notariusza służy temu, aby nie było wątpliwości co do tożsamości osoby składającej oświadczenie i co do samego faktu odmowy. Ma to znaczenie porządkowe dla dalszych czynności w postępowaniu spadkowym, w tym dla ewentualnego zaświadczenia o powołaniu wykonawcy.
Przykład
Spadkodawca w testamencie notarialnym powołał swojego wieloletniego znajomego na wykonawcę testamentu, powierzając mu zarząd majątkiem do czasu działu spadku. Znajomy, dowiedziawszy się o tym po otwarciu testamentu, uznaje, że ze względu na stan zdrowia i miejsce zamieszkania za granicą nie podoła obowiązkom. Nie wystarczy, że powiadomi o tym spadkobierców telefonicznie lub zwykłym e-mailem - powinien złożyć oświadczenie o odmowie ustnie do protokołu w sądzie spadku albo udać się do notariusza. Jeżeli nie może stawić się osobiście, może umocować inną osobę, ale pełnomocnictwo musi być sporządzone na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym.
Częste nieporozumienia
Najczęstszym błędem jest przekonanie, że odmowa może nastąpić zwykłym pismem wysłanym do sądu bez poświadczenia podpisu - taka forma nie odpowiada wymogom art. 664 KPC. Drugim nieporozumieniem jest mylenie odmowy przyjęcia funkcji wykonawcy testamentu z odrzuceniem spadku; są to całkowicie odrębne czynności o innych skutkach i innych terminach. Zdarza się też, że pełnomocnictwo udzielane jest w zwykłej formie pisemnej, co nie spełnia wymogu podpisu urzędowo poświadczonego. Warto również pamiętać, że przepis dotyczy odmowy przyjęcia obowiązku, a nie późniejszego zwolnienia z już pełnionej funkcji, które podlega odrębnym regulacjom. W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni okoliczności i pomoże dobrać właściwą formę czynności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
