Co dokładnie stanowi przepis
Art. 662 KPC reguluje sposób, w jaki sąd ustala treść testamentu ustnego wtedy, gdy świadkowie tego testamentu nie utrwalili jego treści na piśmie. W takiej sytuacji sąd wzywa świadków na wyznaczone posiedzenie sądowe, aby złożyli zeznania stwierdzające, co spadkodawca oświadczył ustnie. Przepis nakazuje stosować odpowiednio przepisy o dowodzie ze świadków obowiązujące w procesie cywilnym, a więc dotyczące wezwania, przesłuchania, przyrzeczenia czy skutków nieusprawiedliwionego niestawiennictwa. Wprowadza jednak istotną modyfikację: świadkowie testamentu ustnego nie mogą odmówić zeznań ani odpowiedzi na poszczególne pytania, nie mogą też zostać zwolnieni od złożenia przyrzeczenia. Rozwiązanie to ma zapewnić, aby ostatnia wola spadkodawcy została odtworzona możliwie pełnie i wiarygodnie.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 662 KPC znajduje zastosowanie w postępowaniu spadkowym, gdy w grę wchodzi testament ustny, czyli szczególna forma rozrządzenia na wypadek śmierci. Kluczową przesłanką jest to, że treść testamentu nie została wcześniej stwierdzona pismem sporządzonym przez świadka lub inną osobę. Wówczas jedyną drogą utrwalenia treści oświadczenia spadkodawcy pozostaje przesłuchanie osób, które były obecne przy jego składaniu. Sąd wyznacza posiedzenie i wzywa na nie świadków, którzy mają obowiązek stawić się i zeznawać. Przepis dotyczy samego sposobu utrwalenia treści testamentu, a nie rozstrzyga jeszcze o jego ważności - tę ocenia się według przepisów prawa materialnego.
Przykład
Spadkodawca w czasie ciężkiej choroby, w obecności trzech sąsiadów, oświadczył ustnie, komu chce przekazać mieszkanie i oszczędności. Żaden ze świadków nie spisał tego oświadczenia, a po śmierci spadkodawcy rodzina złożyła w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd, działając na podstawie art. 662 KPC, wyznaczył posiedzenie i wezwał wszystkich trzech świadków, aby zeznali, co dokładnie usłyszeli. Świadkowie zostali odebrani przyrzeczenie i musieli odpowiedzieć na wszystkie pytania sądu, także te dotyczące stanu zdrowia i świadomości spadkodawcy, mimo że jeden z nich był powinowatym jednego z uczestników.
Częste nieporozumienia
Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że świadek testamentu ustnego może skorzystać z prawa odmowy zeznań jako osoba bliska uczestnika postępowania - art. 662 KPC wyraźnie to wyłącza. Drugie nieporozumienie dotyczy skutków przesłuchania: samo złożenie zeznań nie oznacza, że testament zostanie uznany za ważny i skuteczny, bo sąd nadal bada, czy zachowano przesłanki formy ustnej. Mylnie zakłada się też, że wystarczy zeznanie jednego świadka, podczas gdy sąd dąży do przesłuchania wszystkich osób obecnych przy oświadczeniu. Niekiedy uczestnicy sądzą, że stawiennictwo jest dobrowolne, tymczasem stosuje się odpowiednio przepisy procesowe, w tym o skutkach nieusprawiedliwionej nieobecności. W sprawie indywidualnej, zwłaszcza gdy sporna jest treść lub ważność testamentu, warto skonsultować się z prawnikiem.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.
