Art. 660.

Co stanowi przepis

Art. 660 KPC dotyczy sytuacji, w której spadkobierca nie wykonuje obowiązków nałożonych na niego w związku z wyjawieniem przedmiotów spadkowych. Zgodnie z § 1, jeżeli spadkobierca nie dopełnia swoich obowiązków albo odmawia odpowiedzi na zadawane mu pytania, sąd stosuje wobec niego środki przymusu według przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych. Przepis nie tworzy więc odrębnego, samodzielnego katalogu sankcji, lecz odsyła do rozwiązań znanych z części egzekucyjnej Kodeksu postępowania cywilnego. Paragraf 2 dodaje istotny wymóg formalny: o skutkach niewykonania obowiązków spadkobierca musi zostać uprzedzony już w wezwaniu do spełnienia obowiązków objętych postanowieniem o wyjawieniu przedmiotów spadkowych. Uprzedzenie to pełni funkcję gwarancyjną - osoba wezwana ma wiedzieć, czym grozi bierność lub milczenie.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Art. 660 KPC znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy sąd wydał postanowienie o wyjawieniu przedmiotów spadkowych i wezwał spadkobiercę do wykonania wynikających z niego obowiązków. Przesłanką sięgnięcia po środki przymusu jest zachowanie polegające na niedopełnieniu obowiązków (na przykład niezłożeniu wymaganych informacji czy wykazu) albo na odmowie odpowiedzi na stawiane pytania. Konieczne jest przy tym, aby wcześniejsze wezwanie zawierało pouczenie o skutkach, o którym mowa w § 2 - bez niego stosowanie przymusu byłoby pozbawione wymaganej podstawy formalnej. Środki przymusu mają charakter przymuszający, a nie karny w rozumieniu prawa karnego: ich celem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku, a nie odpłata za jego naruszenie.

Przykład

Sąd w toku postępowania spadkowego wydaje postanowienie o wyjawieniu przedmiotów spadkowych i wzywa jednego ze spadkobierców do wskazania, jakie rzeczy i prawa wchodzące w skład spadku znajdują się w jego posiadaniu. W wezwaniu sąd zamieszcza pouczenie, że w razie niewykonania obowiązku lub odmowy odpowiedzi zostaną zastosowane środki przymusu według przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych. Spadkobierca stawia się w sądzie, ale konsekwentnie odmawia odpowiedzi na pytania dotyczące ruchomości pozostawionych przez spadkodawcę. W takiej sytuacji sąd może uruchomić mechanizm z art. 660 § 1 KPC, ponieważ zarówno wymóg wcześniejszego uprzedzenia, jak i przesłanka odmowy odpowiedzi zostały spełnione.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest przekonanie, że sąd może zastosować przymus automatycznie, bez uprzedniego pouczenia - § 2 jednoznacznie wymaga uprzedzenia w wezwaniu. Drugim nieporozumieniem jest utożsamianie środków z art. 660 KPC z odpowiedzialnością karną; przepis odsyła wyłącznie do przepisów o egzekucji świadczeń niepieniężnych. Zdarza się też mylne przekonanie, że wystarczy złożyć jakiekolwiek oświadczenie, aby uchylić się od skutków - istotne jest rzeczywiste dopełnienie obowiązków i udzielenie odpowiedzi na pytania. Wreszcie art. 660 KPC nie określa samodzielnie zakresu obowiązków spadkobiercy; wynikają one z postanowienia o wyjawieniu przedmiotów spadkowych oraz przepisów je regulujących. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację na podstawie pełnej dokumentacji.