Co dokładnie stanowi przepis
Art. 659 KPC reguluje dwie powiązane ze sobą kwestie w postępowaniu spadkowym dotyczącym wyjawienia przedmiotów spadkowych. Po pierwsze, przepis przewiduje, że spadkobierca, który wcześniej nie wykonał nałożonych na niego obowiązków, może uczynić im zadość jeszcze na posiedzeniu sądu. Oznacza to, że wcześniejsza bezczynność nie zamyka mu drogi do prawidłowego zachowania się w sprawie - sąd daje mu możliwość naprawienia zaniedbania na bieżąco, w toku posiedzenia. Po drugie, przepis przyznaje sądowi oraz uczestnikom postępowania prawo zadawania spadkobiercy pytań w związku z materiałem, który on przedstawił. Dzięki temu przedstawione informacje mogą zostać zweryfikowane i uzupełnione bez konieczności odraczania posiedzenia.
Kiedy przepis ma zastosowanie
Art. 659 KPC stosuje się w postępowaniu, w którym spadkobierca ma określone obowiązki informacyjne wobec sądu, przede wszystkim związane z ujawnieniem tego, co wchodzi w skład spadku. Warunkiem zastosowania pierwszej części przepisu jest to, że spadkobierca wcześniej obowiązkom nie uczynił zadość - a więc ich nie wykonał albo wykonał je niekompletnie. Druga część przepisu aktualizuje się wtedy, gdy spadkobierca przedstawił jakiś materiał: wykaz, dokumenty, wyjaśnienia lub inne informacje. Wówczas zarówno sąd, jak i pozostali uczestnicy postępowania mogą kierować do niego pytania odnoszące się do tego materiału. Pytania powinny pozostawać w związku z przedstawionymi treściami, a nie dotyczyć dowolnych, oderwanych od sprawy okoliczności.
Przykład zastosowania
Spadkobierca został wezwany do przedstawienia informacji o składnikach majątku spadkowego, jednak przed posiedzeniem nie złożył żadnego pisma. Na posiedzeniu przynosi ze sobą listę rzeczy i rachunków bankowych zmarłego i składa ją do akt, korzystając z możliwości przewidzianej w art. 659 KPC. Po zapoznaniu się z tym materiałem sąd pyta go, czy wskazany samochód nadal znajduje się w garażu nieruchomości, a inny uczestnik postępowania pyta o losy oszczędności wypłaconych krótko przed śmiercią spadkodawcy. Spadkobierca odpowiada na te pytania, a jego wyjaśnienia zostają odnotowane w protokole i mogą wpłynąć na dalszy przebieg sprawy.
Częste nieporozumienia
Pierwszym nieporozumieniem jest przekonanie, że skoro obowiązek można wykonać dopiero na posiedzeniu, to wcześniejsze terminy nie mają żadnego znaczenia. Przepis nie znosi wcześniejszych obowiązków ani ich terminów - daje jedynie ostatnią możliwość ich wykonania, a wcześniejsza opieszałość może być oceniana przez sąd. Drugim błędem jest sądzenie, że pytania mogą zadawać wyłącznie sędziowie; art. 659 KPC wyraźnie przyznaje to uprawnienie także uczestnikom postępowania. Trzecim nieporozumieniem jest traktowanie tych pytań jako nieograniczonego przesłuchania - muszą one pozostawać w związku z materiałem przedstawionym przez spadkobiercę. Warto też pamiętać, że złożenie niepełnych lub nieprawdziwych informacji może rodzić dalsze konsekwencje przewidziane w przepisach.
W indywidualnej sprawie spadkowej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni sytuację na tle konkretnych okoliczności.
To wyjaśnienie ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z profesjonalnym prawnikiem.