Art. 655.

Co stanowi przepis

Art. 655 KPC reguluje instytucję określaną w praktyce jako wyjawienie przedmiotów spadkowych. Zgodnie z § 1 tego przepisu, jeżeli już po sporządzeniu spisu inwentarza pojawia się wątpliwość, czy ujęto w nim wszystkie przedmioty należące do spadku i przedmioty zapisów windykacyjnych, albo czy wymienione w spisie długi spadkowe rzeczywiście istnieją, sąd spadku może nakazać spadkobiercy określone czynności. Spadkobierca może zostać zobowiązany do złożenia oświadczenia, że żadnego przedmiotu spadkowego nie zataił ani nie usunął oraz że nie podał do spisu nieistniejących długów. Może też zostać zobowiązany do przedstawienia wykazu przedmiotów spadkowych nieujawnionych w spisie, o ile są mu one znane, wraz ze wskazaniem miejsca przechowywania ruchomości i dokumentów dotyczących praw majątkowych oraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej tych praw. Trzecim elementem jest zapewnienie, że złożone oświadczenie lub wykaz są prawidłowe i zupełne.

Kiedy przepis ma zastosowanie

Przepis znajduje zastosowanie dopiero po sporządzeniu spisu inwentarza, a więc nie zastępuje samego spisu, lecz służy jego weryfikacji. Sąd spadku może działać z urzędu albo na wniosek spadkobiercy, zapisobiercy windykacyjnego, wykonawcy testamentu, tymczasowego przedstawiciela lub wierzyciela spadku. Podstawową przesłanką jest istnienie wątpliwości co do kompletności wykazu aktywów albo co do rzeczywistego istnienia wskazanych długów. Szczególne ograniczenie dotyczy wierzyciela spadku: zgodnie z § 1 i § 2 może on zgłosić takie wnioski wyłącznie wtedy, gdy uprawdopodobni, że ujawniony w spisie inwentarza stan czynny spadku nie wystarcza na zaspokojenie długów spadkowych. Uprawdopodobnienie jest przy tym łagodniejsze niż pełny dowód, ale wymaga przedstawienia konkretnych okoliczności.

Przykład

Po śmierci spadkodawcy komornik sporządził spis inwentarza obejmujący mieszkanie i niewielkie oszczędności, a jednocześnie wykazał znaczne długi wobec banku. Jeden ze spadkobierców zauważa, że w spisie nie ujęto samochodu, którym zmarły stale się poruszał, ani udziałów w spółce, o których wiedziała cała rodzina. Może wówczas złożyć do sądu spadku wniosek w trybie art. 655 KPC, wskazując na wątpliwości co do kompletności spisu. Sąd może nakazać drugiemu spadkobiercy, który faktycznie zajmował się majątkiem zmarłego, złożenie oświadczenia o niezatajeniu przedmiotów oraz wykazu składników pominiętych w spisie wraz z miejscem ich przechowywania.

Częste nieporozumienia

Pierwszym błędem jest traktowanie art. 655 KPC jako sposobu na uzyskanie spisu inwentarza - przepis dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy spis już istnieje. Drugim jest przekonanie, że wierzyciel może z tego uprawnienia korzystać zawsze; tymczasem musi on najpierw uprawdopodobnić niewystarczalność stanu czynnego spadku. Trzecim nieporozumieniem jest utożsamianie wykazu inwentarza składanego przez spadkobiercę z wykazem przedmiotów, o którym mowa w § 1 pkt 2 - to odrębne instytucje. Wreszcie warto pamiętać, że postanowienie sądu nie rozstrzyga samo przez się sporu o skład spadku, lecz służy zebraniu informacji. W sprawie indywidualnej warto skonsultować się z prawnikiem, który oceni konkretne okoliczności i dobierze właściwy tryb działania.